داده ، يا خمس ندارد ، چنانچه قيمتش بالا رود ، اگر آن را بفروشد مقدارى كه
بر قيمتش اضافه شده ربح سال فروش محسوب مىشود كه اگر از مخارج
سالش زيادتر بيايد بايد خمس آن را بدهد .
مسأله 1780 - اگر باغي احداث كند براي آن كه بعد از بالا رفتن
قيمتش بفروشد ، بايد بعد از باغ شدن خمس درختها وميوه ونمو درختها
وزيادى قيمت باغ را بدهد ولى اگر باغ را فقط براي ميوه خوردن خود
وعائله خود احداث كند چنانچه در بعض جاها حاجت به آن دارند وجزء
مؤنه محسوب مىشود باغ ونمو آن هيچ كدام خمس ندارد واگر براي اين كه
ميوه آن را بفروشد واز قيمت آن استفاده كند آن را احداث كرده حكم سرمايه
را دارد وخمس آن واجب است به اين معنى كه پس از آن كه باغ شد
ودرختهايش به حد كمال رسيد اگر زمين آن خمس نداشته خمس درختها را
بدهند وبعد هم نمو درختها .
مسأله 1781 - اگر درخت بيد وچنار ومانند اينها را بكارد ، سالى كه
موقع فروش آنها است اگر چه آنها را نفروشد ، بايد خمس آنها را بدهد .
ولى اگر مثلا از شاخههاى آن كه معمولا هر سال مىبرند ، استفادهاى ببرد
وبه تنهائى يا با منفعتهاى ديگر كسبش از مخارج سال أو زياد بيايد ، در آخر
هر سال بايد خمس آن را بدهد .
مسأله 1782 - كسى كه چند رشته كسب دارد مثلا اجاره ملك مىگيرد
وخريد وفروش وزراعت هم مىكند ، بايد خمس آنچه را در آخر سال از
مخارج أو زياد مىآيد بدهد . وچنانچه از يك رشته نفع ببرد واز رشته ديگر
ضرر كند بنابر احتياط واجب بايد خمس نفعي را كه برده بدهد ولى اگر دو
تجارت داشته باشد مىتواند ضرر يكى را با نفع ديگرى جبران نمايد .
مسأله 1783 - خرجهائى را كه انسان براي بدست آوردن فائده مىكند