( 1 ) اولا : ما در هيچ موقعيتى و تحت هيچ شرايطى ، نبايد توقّع داشته باشيم امام مهدى - عليه السلام - به طور كامل ظاهر شود ، زيرا آن حضرت براى گسترش عدالت جهانى در صحنهء گيتى ذخيره شده ، نه براى از بين بردن ظلم موقت و محدود ، و يا براى پيوستن به اشخاص معيّن و مشخّص . و اين مطلب دانسته شد كه شتاب در ظهور پيش از رسيدن زمان آن ، موجب از هم پاشيدگى و آشفتگى در برنامهريزى الهى براى روز موعود مىشود . چرا كه موفقيّت آن حضرت ، وابسته به شروط معيّن و موقعيتهاى خاصى است كه پيش از روز موعود برآورده نمىشود و دانستيم هر چيزى كه از برآوردن آن بازدارد ، طبق ارادهء خدا و ارادهء خود حضرت مهدى - عليه السلام - وجود آن امكان ندارد ، هر چند كه مهم و يا دشوار باشد .
( 2 ) ثانيا : ما لااقل مىتوانيم احتمال دهيم كه برخى از انحاء ظلم و ستمهايى كه در طول تاريخ انجام گرفته است ، همچون جنگهاى صليبى ، از سوى حضرت مهدى - عليه السلام - قابل دفع و جلوگيرى نباشند و برنامهريزى سرّى و پنهانى و يا عمل عادى ، فايدهاى در رفع آنها نداشته باشد و حضرت به تنهايى نتواند كارى بكند . و در اين صورت كه كارى از آن حضرت ساخته نباشد ، ديگر در مقابل آن وظيفهاى نخواهد داشت و از انجام آن معذور است .
( 3 ) ثالثا : بسيارى از موارد ظلم ، فاقد نخستين شرط از دو شرطى كه براى كارهاى حضرت مهدى - عليه السلام - گفتيم ، مىباشند . پس خواه ناخواه آن حضرت براى رفع آنها اقدامى نمىكند و اينها آن مواردى است كه لازمهء دخالت در آنها ، فاش شدن امر آن حضرت و منتفى شدن غيبت اوست .
( 4 ) رابعا : بسيارى از موارد ظلم ، واجد شرط دوم از دو شرط گذشته نيست .
بدين اعتبار كه وجود آن ظلم ، موجب گسترش استعداد و آمادگى و احساس مسئوليّت در امّت مىباشد و اين خود يكى از شرطهاى مهم براى روز موعود است و قبلا گفتيم كه لازم نيست امام - عليه السلام - براى از بين بردن اين گونه ظلمها كوشش كند . زيرا اگر اين گونه ظلمها را از بين ببرد ، شرط اساسى و عمدهء ظهور را از بين برده است ، و اين از نظر اسلام امكان تحقق ندارد .
بنابراين ديگر اقسام ستمى كه گاهى در تاريخ روى داده ، با يكى از اين
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 78
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٧٨