- عليه السلام - در مقابل تمدّن اروپائى خواهند ايستاد .
( 1 ) و ممكن است كه بر معنائى رمزى و سمبليك حمل كنيم بدان معنى كه تفكّر الهى برخاسته از مكه و مدينه در مقابل جاذبهء تفكّر مادّى اروپائى شكست نخواهد خورد ، و در ذهن و انديشهء متفكّران اسلامى باقى خواهد ماند و ايمان آنها به اسلام سست نخواهد شد و اين خود دليل بر باقى ماندن حق در جوامع بشرى است ، و باطل و انحراف نمىتواند تمام جوامع را فراگيرد ، گرچه نسبت طرفداران حق به باطل بسيار كم و همچون نسبت مكه و مدينه به ساير كشورهاى جهان باشد . و اين مطابق است با همان چيزى كه از نتايج برنامهريزى الهى شناختهايم كه تعداد كمى از افراد با اخلاص و آزمايش شده باقى خواهند ماند ، و افراد منحرف و كافر در اكثريّت خواهند بود . اين افراد اندك عاملى بازدارنده در درون خود نسبت به اين افكار مادّى منحرف دارند كه هيچگاه تحت تأثير آن قرار نمىگيرند ، بلكه بر ايمان و بينش و اخلاص آنها افزوده مىگردد .
( 2 ) و اينست مقصود آنچه كه در روايات آمده است كه دجال را ملكى كه در دستش شمشير برهنهاى است از ورود به مكه و مدينه جلوگيرى مىكند ، و بر هر دروازه و يا شكاف كوهى از كوهها ملائكهاى ايستادهاند كه از آن حراست و حفاظت مىنمايند . و لطف اين عبارت كه عقايد اسلامى را به ملك و مناعت و برتريش را به شمشير تشبيه كردهاند بر كسى پوشيده نيست .
( 3 ) و امّا اينكه ملائكه بر هر شكاف و گذرگاهى ايستادهاند ، بدين معنا است كه ادراك گستردهء مؤمن و ايمان او به اينكه اسلام مىتواند هرگونه مشكلى را حل كند و پاسخ هر شبههاى را بدهد خود اين باعث مىشود كه در مقابل تمامى شبهات ايستاده و با هرگونه اشكال و شبههاى بستيزد .
( 4 ) و نيز دجال داراى عمرى طولانى است از زمان رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - از همان هنگام كه به آن حضرت ايمان نياورده بلكه در مقابل حضرت خود ادّعاى رسالت نموده است تاكنون باقى مانده است ؛ چرا كه :
دجال يا ماديگرائى پايههاى نخستين از زمان حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله - آغاز شده و همان هنگام كه منافقين در گسترش جنبههاى گوناگون
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 665
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٦٦٥