بلند كند . هر كس اين كار را بكند ، اهل آتش است زيرا وى به حق و راه مستقيم دعوت مىكند . » « 72 »
( 1 ) شيخ طوسى « 73 » از حضرت صادق - عليه السلام - روايت كرده است كه براى قائم پنج علامت است و از آن جمله خروج يمانى است .
در روايت ديگرى « 74 » از حضرت صادق - عليه السلام - مىفرمايند :
« خروج سه نفر : خراسانى و سفيانى و يمانى در يك سال و يك ماه و در يك روز و پرچمى هدايتكنندهتر از پرچم يمانى نيست . او به حق راهنمائى مىكند . »
( 2 ) در روايت ديگرى « 75 » از محمّد بن مسلم نقل مىكند كه مىگويد :
« پيش از سفيانى يك شخص مصرى و يك فرد يمانى خروج مىكند » .
و روايات ديگرى در كتب مختلف شيعه در اين باره وارد شده است ، و تقريبا مىتوان گفت مستفيض است « 76 » و مىتواند يك واقعهء تاريخى را اثبات كند ، با تمام ضوابط سندى كه رعايتش را لازم دانستيم ، زيرا در مقابل خود چيزى كه آن را نفى كند ندارد ، ولى فقط آنچه كه از مجموع اين روايات به دست مىآيد ، اصل حركت و قيام يمانى است فى الجمله لكن ديگر خصوصيّات و ويژگيهاى مربوط به او ، از جمله بر حق بودن او ، با رعايت ضوابط سندى قابل اثبات نيست ، و در اين صورت مىتوانيم آن را بر بعضى از حركتها و رويدادهاى سياسى كه در يمن ايجاد شده حمل كنيم و از نشانهها و علائم تاريخى براى ظهور حضرت بگيريم ، و اين مقدار پذيرش با روش كلّى ما در پذيرفتن اخبار و روايات مطابق است لكن اگر بخواهيم خصوصيّت بر حق بودن او را هم بپذيريم ، و احتمال بدهيم كه رهبر اين حركت از يمن باشد گرچه اصل انقلاب و حركتش
هامش
( 72 ) غيبت نعمانى / 256 .
( 73 ) غيبت شيخ طوسى / 267 .
( 74 ) غيبت شيخ طوسى / 271
( 75 ) غيبت شيخ طوسى / 271 .
( 76 ) روايت مستفيض روايتى است كه به حد تواتر نمىرسد ولى از خبر واحد هم بالاتر است و راويان بسيارى دارد . ( مترجم )