عثمانى است كه مدّت زمانى را به نام اسلام بر كشورهاى اسلامى حكومت كردند . فتح اين شهر در سال 857 هجرى به پايان رسيد « 49 » و از آن روز به نام اسلامبول ناميده شد ؛ زيرا بعد از مدّتى مسيحى بودن ، به اسلام گرائيد و پايتخت حكومت عثمانى شد .
( 1 ) سخنى را كه در مورد صلاح الدين ايوبى گفتيم ، در اينجا بار ديگر تكرار مىكنيم كه اصلا انگيزهء فتوحات از نظر اسلام كارى بس بزرگ و با ارزش بود ؛ و لذا رسول خدا از لشكر فاتح به عنوان « از بهترين مردم روى زمين در آن روز » ياد مىكند ؛ و اين جمله با نقاط ضعفى كه در اعتقادات و يا رفتار و روش آنها بوده منافات ندارد .
( 2 ) در اينجا فقط يك احتمال باقى مىماند و آن اينكه فاتح قسطنطنيّه حضرت مهدى - ارواحنا فداه - بعد از ظهورش باشد . چنان كه در برخى از اخبار « 50 » وارد شده است . و ممكن است به اين استدلال شود ، كه رسول خدا اين فاتحين را ستايش كرده است ، و لذا فرمايش حضرت رسول بر ياران حضرت بقيّة اللّه منطبقتر است تا بر لشكريان تركان عثمانى .
البتّه اين احتمال چندان درست نيست ، زيرا در متن حديث به اين مطلب صراحت دارد كه قسطنطنيّه از رومىها گرفته مىشود ، و اين قضيه در همان فتوحات عثمانيها بوده است . و امّا حضرت بقيّة اللّه - عليه السلام - بار ديگر آنجا را فتح مىكند ، ولى از مسلمانهاى منحرف خواهد گرفت ؛ همانگونه كه ديگر كشورهاى اسلامى را مىگيرد . و از آن جهت فتح اين شهر بالخصوص در اخبار و روايات مربوط به حضرت بقيّة اللّه آمده است كه از نظر جغرافيائى و استراتژيكى از اهميّت بيشترى برخوردار است .
( 3 ) مؤيّد اين مطلب آن است كه در حديث حضرت رسول چنين آمده است كه دربارهء لشكر فاتح مىفرمايد :
« پس با آنها مىجنگند . يك سوم آنها فرار مىكنند كه خداوند
هامش
( 49 ) فتوحات الاسلاميه 2 / 124 .
( 50 ) كشف الغمّه 3 / 264 .