از آن جهت كه مشتمل بر تأييداتى از دستگاه حاكمهء آن روز بوده ؛ مىبايست به هر حال اين دو روايت را از درجهء اعتبار ساقط كرد .
( 1 ) و بنابراين مطلب مورد نظر و مظنون ما آن است كه مقصود از پرچمهاى سياه همان پرچمهاى ابو مسلم خراسانى است ، كه نهضتش از خراسان بپاخاست و با پرچمهاى سياه به سوى بغداد حركت كرد ؛ و اين قيام و شورش از آن جهت كه در تاريخ از اهميّتى بس بزرگ برخوردار بوده و براى آيندگان جلب نظر مىكرده ، نشانى از علائم ظهور قرار داده شده است ، و فاصلهء بسيارى كه بين آنها واقع شده است زيانى نخواهد داشت ؛ زيرا بسيارى از علائم ديگر نيز همين فاصله را دارند .
( 2 ) فقط احتمالى كه در مقابل اين ظنّ و گمان ممكن است وجود داشته باشد آن است كه مقصود پرچمهاى سياه ديگرى باشد كه در آينده از خراسان حركت خواهد كرد ، كه بين حركت آنها و ظهور حضرت فاصلهء چندانى نيست ( ولى دليلى براى اثبات اين احتمال وجود ندارد « 21 » ) .
و به هر حال احاديث پرچمهاى سياه از اخبار علائم ظهور قرار داده شده و در عين حال در آنها اشارهاى به تشكيل دولت بنى عباس نيز هست ، گرچه فاصلهء زمانى خيلى زياد است ، و لذا ما اين اخبار را در روش چهارم از روشهاى پيشگوئى نسبت به تشكيل دولت بنى عبّاس قرار داديم .
( 3 )
امر سوم : سقوط حكومت بنى اميّه
رواياتى سقوط حكومت بنى اميّه را پيشگوئى كردهاند ، همچون روايتى كه از حضرت باقر - عليه السلام - رسيده كه :
« قائم در سالهاى طاق قيام خواهد كرد ؛ نه ، يك ، سه ، پنج . و فرمود :
هرگاه بنى اميّه با هم اختلاف كردند و حكومتشان از بين رفت . » « 22 »
و ما مىدانيم كه حضرت باقر - عليه السلام - هيجده سال پيش از سقوط
هامش
( 21 ) براى اثبات احتمال ، صرف احتمال ، در صورتى كه لفظ احتمال آن را بدهد كافى است و نيازى به دليل ديگر نداريم . و ضررى هم ندارد كه اين احتمال را احتمال درست بدانيم ؛ كه خراسان خاصيّت اين قيامها و شورشها را دارد . ( مترجم )
( 22 ) غيبت نعمانى / 262 .