است ) .
عرض كردم : آيا بعد از آن خير و خوبى شرّى خواهد بود ؟
فرمود : آرى ، دعوتكنندگانى هستند بر درهاى جهنّم هر كس آنان را اجابت كند به جهنّم مىاندازندشان . « 4 »
( 1 ) و نيز از آن حضرت روايت كرده است :
« بعد از من پيشوايانى خواهند بود كه به راهنمائى من رهنمون نخواهند بود و به رفتار من عمل نخواهند كرد ، و به زودى در بين آنان مردانى به پا خواهند خاست كه دلهايشان دلهاى شيطان و ابدانشان پيكرهاى انسانى است . » « 5 »
كتب صحاح ديگر ، همچون ترمذى و ابن ماجه و ديگر نويسندگان كتب حديث ، همچون احمد و حاكم رواياتى به همين مضمون را نقل كردهاند ، ولى ما هر آنچه را كه صحيحين ( صحيح مسلم و بخارى ) نقل كنند در اينجا مىآوريم گرچه ديگران هم همان مضمون را نقل كرده باشند .
( 2 ) و اينها همان چيزهائى بود كه در جامعهء اسلامى بعد از رسول خدا بوقوع پيوست ، در آن هنگام كه حكومت بر محور سودجوئى و انتخاب و گزينش مردمى دور مىزد ، كه جزئيّاتش نيازى به گفتن ندارد و واضح و روشن است و دست بدست گشتن پيالهها و جامهاى مى در بساط و سفرهء خلفا از واضحات و مسلّميّات تاريخ است ، و در بسيارى از مدارك و مصادر حديثى و تاريخى از آنها اسم برده شده است « 6 » ( و نمونههاى كافى از آنها را در كتاب تاريخ غيبت صغرى نگاشتهايم « 7 » ) .
( 3 )
امر دوم : اوضاع دولت بنى عبّاس
خبر دادن رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - يا يكى از ائمّه
هامش
( 4 ) صحيح مسلم 2 / 20 .
( 5 ) صحيح مسلم 2 / 20 .
( 6 ) به كتاب تاريخ ابن خلّكان 2 / 434 ؛ ابو الفداء 1 / 354 ؛ ابن الوردى 1 / 232 ؛ مسعودى 4 / 11 ؛ كامل 6 / 241 و ديگر مدارك اهل سنّت مراجعه شود .
( 7 ) به صفحات 124 و 347 مراجعه شود .