احتمالى بسيارى نيز دفع مىشود .
( 1 ) و امّا در مورد كيفيّت اختفا و پنهانى ، پس از پايان يافتن مقابله و رو در رويى ، دو طرح و نظريّه وجود دارد كه تطبيق هر دو نيز با واقعيّت امكان دارد :
اوّل : پنهان شدن جسم آن حضرت از طريق اعجاز ، در مواردى كه طريق رهايى منحصر در اين باشد ، كه در نتيجه با قانون معجزات نيز سازگار است .
دوم : ملاقاتهاى دوران غيبت صغرى و نيز غيبت كبرى ، بيشتر اوقات به نحوى بوده است كه پس از ملاقات بطور طبيعى حضرت مهدى - سلام اللّه عليه - پنهان گشته است و راه رهايى منحصر به طريق اعجاز نبوده است ، بلكه آن حضرت خيلى ساده و بدون آنكه جلب نظر كند اين كار را انجام مىداده است . به طورى كه برخى اوقات با شخصى همسفر شده و سپس از او جدا گشته است ؛ و يا در محلّى ايستاده و شخص همسفر به راه خود ادامه داده است ؛ و يا كسى را كه در بيابانى راه را گم كرده است به مأمن خود رسانده و خويشتن بازگشته است و آن شخص هم متوجّه نجات دهنده خود نشده ، مگر پس از بازگشت ، و چون به حقيقت قضيه التفات نداشته است ، پنهانى حضرت خيلى به آسانى انجام گرفته است . و وقتى پنهانى طبيعى امكان داشته باشد ، موضوعى براى اختفاء اعجازى باقى نمىماند .
( 2 ) علاوه بر اين حضرت مىتواند كارى كند كه بيننده بهنگام ديدار از شناخت او غافل باشد و بعد از پايان ملاقات آگاه گردد و مىتواند مشخّصات خود را طورى نشان دهد كه در آن لحظه جلب نظر نكند و بيننده براى شناخت كامل نيازمند فكر و بررسى باشد ، كه غالبا پس از پنهان شدن حضرت روى مىدهد . و اين روش و سنّت خاصّى است كه در اكثر ديدارها از آن استفاده مىفرمايد . و اين برنامه از پيش ريخته شده ، حضرت مهدى - سلام اللّه عليه - را از انديشه و فكر مجدّد براى پنهان كردن خود بىنياز مىسازد و با صرفنظر از اعجاز اين گونه راهها نيز امكان دارد .
( 3 ) وقتى ما هميشه شاهد پنهان شدن سريع اشخاصى همچون مجرمين و فراريها و ورشكستگان هستيم ، چگونه حضرت بقيّة اللّه كه از امكانات و توان نامحدودى برخوردار است كه با آن مىتواند بر تمام عالم حكومت كند و از
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 56
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٥٦