( 1 )
جهت دوم : معنى و اقسام علائم
علامت متضمّن معناى كشف ، دلالت ، نشان دادن چيزى ، كه اين شىء علامت آن است مىباشد . و چون ما اكنون دربارهء ظهور حضرت بقيّة اللّه بحث مىكنيم ، دربارهء سبب وجود اين حالت در علائم ظهور صحبت خواهيم كرد .
علائم به اين مفهوم و معنى از دو ديدگاه تقسيم مىشود :
( 2 )
تقسيم اوّل
: با در نظر گرفتن ارتباط اين علائم با برنامهريزى الهى ، به دو قسم تقسيم مىشود :
اوّل : رويدادهائى كه در برنامهريزى الهى دخالت دارند ، همچون انحرافات كه نشانهاى از ظهور نيز هستند .
دوم : حوادثى كه در اين برنامهريزى دخالتى ندارند ، بلكه به خودى خود بدون ارتباط با وجود انسان وجودى مستقل دارند ، مانند گرفتن ماه در شبهاى آخر ماه ، و گرفتن خورشيد در وسط ماه ، و ديگر رويدادهائى نظير اينها كه به عنوان علائم ظهور ذكر شدهاند .
( 3 )
تقسيم دوم
: علائم از جهت نزديكى و دورى از زمان ظهور ، به دو قسم تقسيم مىشود :
اوّل : رويدادهائى كه نزديك و چسبيده به زمان ظهور است ، بطورى كه از آخرين مقدّمات ظهور شمرده مىشود ؛ همچون قتل نفس زكيّه ، چنان كه در اخبار و روايات آمده است .
دوم : رواياتى كه گوياى وقوع حادثهاى پيش از ظهور مىباشند و لو اينكه با