از اين دو مقدّمه نتيجه مىگيريم كه كارهائى كه آن حضرت در راه خدا و اسلام انجام مىدهند باعث تكامل پيوستهء حضرت از مرحلهاى به مرحلهء ديگر مىشود ، و به ويژه در اعمالى كه خود آنها مربوط به قرب و نزديكى به خدا و ارتقاء معنوى آن حضرت است .
( 1 ) اگر كسى بگويد : كارهائى را كه حضرت انجام مىدهند نسبت به مقام شامخ امامت حضرت كارهائى خيلى مهم نيست بلكه يك سلسله كارهاى جزئى و آسان و موردى است كه نمىشود اثرى چندان مهم در تكامل حضرت براى آنها قائل شد .
در پاسخ گوئيم : بر فرض بىمقدارى و كم اهميّتى اين كارها را نسبت به حضرت بپذيريم ، ولى نمىتوانيم تأثيرات آنها را در تكامل حضرتش فراموش كرده و ناديده بگيريم و يا اينكه نفى كنيم ؛ گرچه مقدار اندكى موجب تصاعد و ارتقاء درجات حضرت بشود ، زيرا دانستيم كه هرگونه فداكارى اختيارى انگيزهاى براى تكامل مىشود .
( 2 ) ثانيا : كارهائى كه حضرت انجام مىدهد ، نه اندك است و نه كم ارزش .
چگونه مىتوانيم آنها را كم ببينيم و حال آنكه حفظ جامعهء اسلامى متوقّف بر آنها است و بلا را از مسلمانها بر طرف مىكنند . قبلا در پيامى كه حضرت براى شيخ مفيد فرستاده بودند خوانديم ( به روايت شيخ طبرسى در كتاب احتجاج ) :
« ما مراعات و توجّه به شما را ناديده نگرفته و ياد شما را از خاطر نبردهايم ، و اگر نبود اين توجّه ما به شما گرفتارى بر شما نازل شده و دشمنان شما را پايمال مىكردند . » « 24 »
( 3 ) اين كارهاى حضرت گرچه نسبت به برنامههاى بعد از ظهورش چندان كار مهمّى نيست ، لكن در زمان خوددارى اثرى بس بزرگ در ايجاد تكامل بوده است و كمالى كه به حضرت مىرسد تابع نتايجى است كه از آن كارها مىگيرد ، نه روشى كه در كارها عملى كرده ؛ چنان كه هر كس در راه حق و حقيقت كار مىكند بلكه در هر كارى كه هر كس انجام مىدهد ، كار او با نتايجش
هامش
( 24 ) احتجاج 2 / 323 .