تمام كارها شروع مىشود ، و نشان پذيرش راستين اسلام است .
( 1 ) مقدّمهء سوم : قبلا دانستيم كه مقتضاى قواعد ، عبارت است از آنكه هر چه ايمان و عمل صالح با مشكلات و دشواريهاى بيشترى همراه باشد و نياز به فداكارى و از خودگذشتگى بيشترى داشته باشد ، به طور گستردهتر و عميقتر موجب نزديكى به خدا بوده و تكامل و رشد يك فرد را بيشتر در بردارد .
( 2 ) مقدّمهء چهارم : مقصود از « عبادت » در اين روايات ، همان معناى عام و كلّى آن است ، نه آنكه فقط نماز و روزه باشد - گرچه اينها از مقدّسترين شكلهاى عبادت مىباشند - بلكه هرگونه عمل مطلوبى كه يك فرد به منظور امتثال فرمان خداوند انجام دهد و مطابق دستورات اسلامى باشد ، عبادت به حساب مىآيد ، چه به صورت فردى باشد يا به شكل اجتماعى ، چنان كه قبلا به طور گسترده اين بحث را متذكّر شديم و مفهوم عام عبادت را بررسى كرديم .
( 3 ) از اين مقدّمات چهارگانه ، چنين نتيجه مىگيريم كه مقصود رسول خدا از آن حديث ، آن است كه هرگونه كار اسلامى در سطوح گوناگون ، كه در دوران هرج و مرج و فتنه و انحراف انجام گيرد ، در پيشگاه خداوند ، فضيلتى و ارزشى همچون اصل پذيرش اسلام را دارا مىباشد .
( 4 ) و در اين برداشت ، جاى شگفتى و تعجّبى نيست ، زيرا ديديم كه اخبار و احاديث چگونه اوضاع دوران فتنه و هرج و مرج را ترسيم مىكند ، و رودرروئى آنها را با اصل عقيده و نيز خود افراد پايبند ، به دين و ايمان ديديم و مبارزه و اجبار آنها را براى ترك دين و كنار گذاشتن ايمان ، و بيرون رفتن از دايرهء اطاعت خداوند با انگيزهها و ابزار گوناگون مشاهده كرديم . در يك چنين شرايطى حفظ عقيده و باقى ماندن در خطّ دين و تقوى از اهميّتى بس بزرگ همچون اصل دخول در دين برخوردار خواهد بود ؛ و چه بسا در مواردى ، باقى ماندن در راه تقوى و كارهاى شايسته ، زحمات و فداكاريهاى بيشتر از اصل پذيرش دين را در برداشته باشد .
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 459
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٤٥٩