اين بود خلاصهء گفتار ما در ناحيهء اوّل از آنچه كه قواعد اسلامى و ضوابط كلّى امتحان و اخلاص ، در خلال دوران فتنه و انحراف عصر غيبت كبرى ايجاب مىكرد ، به طورى كه امتياز و ويژگى اين دوران را نشان مىداد .
( 1 )
ناحيهء دوم : ويژگيهاى مؤمنان منتظر در روايات
اخبار و روايات ، فضيلت مؤمنين با اخلاص فداكار در راه خدا را ، در دورهء فتنهها و انحرافات ، چگونه بيان مىكند و چهرهء منتظران راستين آن حضرت را چگونه ترسيم مىنمايد ؟
روايت اوّل :
( 2 ) مسلم « 6 » ، و ترمذى « 7 » ، و ابن ماجه « 8 » ، از رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - روايت كردهاند كه آن حضرت فرمود :
« عبادت در هرج ( دوران آشفتگى ) همچون هجرت به سوى من است . »
براى فهم بهتر و عميقتر اين روايت شريفه و اين فرمايش گرانقدر رسول خدا ، چهار مقدّمه را متذكّر مىشويم :
( 3 ) مقدّمهء اوّل : مقصود از « هرج » ، فتنه و انحرافى است كه در دوران غيبت كبرى پديد مىآيد ، بر طبق آنچه كه روايات شيعه و سنّى گوياى آن مىباشد ، كه در اين دوره اقسام هرج و مرج و كشت و كشتار واقع خواهد شد ، و اينها خود دليل بر آن است كه اين اخبار ، قرينهاى است بر اينكه مقصود از كلمهء « هرج » در اين روايت ، همان دورهء هرج و فتنه است ، نه خود هرج كه به معنى قتل است .
( 4 ) مقدّمهء دوم : مقصود از هجرت به سوى پيامبر ، هجرت از سرزمين كفر به سرزمين اسلام است ، كه در واقع پايهء تمام كارهاى اسلامى است ، كه از آنجا
هامش
( 6 ) صحيح مسلم 8 / 208 .
( 7 ) صحيح ترمذى 3 / 332 .
( 8 ) سنن ابن ماجه 2 / 1319 .