در امتحان باشد ؛ زيرا كنارهگيرى توأم با اطاعت خدا به صورتى كه فرد به عنوان انجام يك تكليف از جامعه كناره گرفته ، ولى در هر حال آمادهء فداكارى و از خودگذشتگى باشد ، سهم به سزائى در ساختن انسان و حركت او به سوى رشد و كمال دارد .
( 1 ) نكتهء دوم : عزلت ، در آنجا كه مطلوب است و وظيفهء يك فرد ، فقط در مورد همان شخص كنارهگير اثر و نتيجه دارد ، بر خلاف كار و تلاش اجتماعى كه هم براى فرد كوشا مؤثّر است و هم براى ديگران .
از خود مفهوم اين دو كلمه ، مىتوان فرق بين آن دو را از اين جهت فهميد ، زيرا عمل هميشه متّصل به غير است ، و لذا هر دو طرف را وارد معركه امتحان و آزمايش مىكند ؛ آن كس كه خوب كار كند ، رستگار شده و طرف مقابل او مردود و نامطلوب مىگردد ؛ لكن عزلت ، كارى يك طرفه ، و مقتضى دورى از ديگران است ، و لذا جز تمحيص و خالص شدن خود فرد كنارهگير ، براى ديگران فايدهاى ندارد .
( 2 ) نتيجهء سوم : خويشتندارى و حفظ جان خود و بيهوده از بين نرفتن ؛ مثل اينكه كسى در موردى كه اجازهء شرعى ندارد ، بخواهد دست به جهاد و پيكار بزند ، و يا در مورد وجود ضرر حتمى و زيان بسيار امر به معروف بكند ، و يا از منحرفين پىگيرى كند و انحراف او موجب قتل او بشود ، و امثال اينها . و معلوم است كه حفظ جان چه اندازه اهميّت دارد ، البتّه نه به اعتبار اصل تشريع و وجوبش ، گرچه آن هم به نوبهء خود بسيار مهم است ، بلكه از آن جهت كه در برنامهريزى كلّى الهى دخالت دارد ؛ زيرا قوانين تمحيص و ساختن افراد با اخلاص ، وقتى قابل اجرا است كه افرادى داراى اين شرايط ، وجود داشته باشند و در اين مسير قرار گيرند و به تربيت و تكامل خود بپردازند ، لكن اگر اين افراد در راه ديگرى بيهوده جان خود را از دست بدهند ، علاوه بر آنكه خود از امتحان سرفراز بيرون نيامدهاند ، موجب شدهاند تعداد افراد لازم براى شركت در برنامهريزى كلّى الهى براى روز موعود كم شود .
( 3 ) بنابراين بايد سعى كرد كه بيهوده نيروهاى مفيد و كار آمد و شايسته از بين نروند ، تا در معرض امتحان قرار گرفته و با رستگارى و موفّقيّت در آن ، در ايجاد
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 412
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٤١٢