( 1 ) امّا جهاد با تمام اهميتى كه در اسلام دارد ، مشروط است به دو شرط :
شرط اوّل : مخصوص است به جهادى كه به منظور گسترش پيام و دعوت اسلامى در بين ملتهاى غير اسلامى انجام مىگيرد ، و آن شرط عبارت است از آنكه ولىّ امر و امام معصوم بدان امر كند ، مثل اينكه رسول خدا - صلوات اللّه عليه و آله - و يا يكى از امامان ، همچون حضرت مهدى ، صاحب الزمان - عليه السلام - فرمان جهاد را بدين منظور صادر فرمايند ؛ بر خلاف جهاد دفاعى كه چنين شرطى را ندارد ، بلكه هر وقت لازم شد بايد انجام گيرد .
در اين حكم فرق نمىكند كه پاى خون و خونريزى در بين باشد يا نباشد ، و شامل جهاد فرهنگى اسلامى نيز مىشود .
( 2 ) شرط دوم : احتمال تأثير و دستيابى به نتيجه مطلوب ، گرچه در درازمدت باشد ؛ كه اگر فرد و يا جامعهاى چنين احتمالى را نداد و امكان وصول به نتيجه نبود ، در اين صورت واجب نخواهد بود .
اين شرط ، در جهاد جنگى و نظامى معلوم است ، كه اگر به اندازهء كافى ، امكانات و نفرات نبود واجب نخواهد بود ، چنان كه خداوند مىفرمايد :
الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
« 9 » .
امّا در صورتى كه دشمن متجاوز ، از امكانات بيشترى برخوردار بود و نفرات بيشترى داشت ، در اين صورت جهاد واجب نيست ؛ زيرا احتمال پيروزى كم است ، و جهاد موجب از دست دادن تمام نفرات مىشود .
( 3 ) لكن جهاد فرهنگى و عقيدتى ، آن نيز گرچه مشروط است به احتمال تأثير ، كه اگر اين احتمال وجود نداشته باشد واجب نخواهد بود ؛ لكن اين فقط در مورد يك فرد ممكن است وجود داشته باشد ، لكن در تبليغ دسته جمعى و
هامش
( 9 ) انفال / 66 : اكنون خدا تكليف شما را سبك گردانيد و دانست كه در شما ضعف و ناتوانى است ؛ پس اگر صد تن از شما ( بر سختيهاى جنگ ) شكيبا باشند بر دويست تن ( از كفار ) غالب و چيره گردند . و اگر هزار تن از شما باشند به اذن و فرمان خدا بر دو هزار تن غالب شوند . و خدا با صبركنندگان است .