( 1 ) اخبار ديگرى به همين مضمون نيز شيخ صدوق در كتاب كمال الدين از حضرت صادق - عليه السلام - روايت كرده است كه در يكى از آن اخبار چنين آمده است ، كه حضرت مىفرمايد :
« هرگاه صبح كردى و شب نمودى و امامى را نديدى تا به او اقتدا كنى ( يعنى در دوران غيبت كبرى ) هر كه را قبلا دوست داشتى ، دوست داشته باش ، و با هر كه قبلا دشمن بودى ، دشمن باش ، تا اينكه خداوند او را ظاهر و آشكار گرداند . » « 3 »
( 2 ) در حديث ديگرى گفته شده است :
« به همان امر اول و فرمان پيشين خود چنگ زنيد تا براى شما آشكار شود . » « 4 »
( 3 ) در سومين حديث چنين آمده است :
« به آنچه كه در دست داريد چنگ زنيد ، تا اينكه حقيقت امر براى شما روشن شود . » « 5 »
( 4 ) در چهارمين حديث آمده است :
« بر همان حالتى كه هستيد پايدار باشيد ، تا ستاره شما بر شما طالع شود . » « 6 » ( اشاره به ظهور حضرت است . )
مقصود از امر اول كه در دست مردم است ، همان احكام و عقايد اسلامى است كه در دوران غيبت ، رايج و مرسوم بوده است . و معناى چنگ زدن به آنها آن است كه مىبايست همانها را بر زندگى خود تطبيق كرده ، و از نظر عقيده و رفتار و نظام زندگى بر طبق آنها عمل كنند .
( 5 ) تمام اين روايات ، عقيده و احكام را فرا مىگيرد ، به جز روايت اوّل كه مخصوص به عقيده است ؛ زيرا در آن روايت دستور مىدهد كه هر آنچه را كه
هامش
دنبال يادگيرى نمىرويد ، هر چه را كه فقط به نفع خود شما باشد مىپذيريد ، و ديگر به فكر مردم و تودههاى انسانها نيستيد . و به اصطلاح فقط گليم خود را از آب مىكشند . ( مترجم )
( 3 ) كمال الدين / 348 .
( 4 ) كمال الدين / 348 .
( 5 ) كمال الدين / 349 .
( 6 ) كمال الدين / 349 .