آزمايشى است كه ويژه دوران پيش از ظهور است ؛ زيرا بعد از ظهور حضرت ، ديگر ظلم و ظالمى وجود نخواهد داشت . و اين همان ركن اصلى و پديده مهمى است كه براى ايجاد شرايط ظهور ، خداوند متعال آن را برنامهريزى كرده و منظم ساخته است . و اگر قرار بود كه پيش از ظهور ، اين شرط در هر فردى حاصل شود و هر انسانى از اين امتحان خدايى سرافراز بيرون آيد ، ديگر نيازى به ظهور حضرت نبود - چنان كه سؤالكننده گفته بود - لكن بايد بدانيم كه شرط ظهور به اين گستردگى نيست ، بلكه همين اندازه كه عدهاى با اخلاص و با اراده محكم ، به اندازهاى كه حضرت لازم دارد تا با همراهى آنها بر جهان و جهانيان چيره و پيروز گردد ، اگر وجود پيدا كند ، كافى است و شرط ظهور محقق شده است ، و به همين مقدار اگر حاصل شود ، نتيجه تمحيص نسبت به آنها حاصل شده ؛ چنان كه متقابلا نسبت به گروه ديگر نيز تمحيص كامل شده و آنان در جبههء انحراف و فساد قرار مىگيرند .
( 1 ) و امّا ديگر افراد ، مانعى ندارد كه آنها به يك اندازه و درجه از تمحيص و آزمايش برسند و در همان سطح باقى بمانند و نتوانند به درجات بالاترى دست يابند ، و اين حالت همانگونه كه نسبت به خيلى از افراد پيش از ظهور و در هنگام پايان دوره غيبت امكان دارد ، همچنين ممكن است كه بعد از ظهور حضرت هم باز عدهاى در يك حد و يك درجه كه رسيدند ، توقف كنند و ديگر پيش نروند .
( 2 ) و ما مىبايست در اينجا درجات سهگانهء اخلاص را كه قبلا يادآور شديم ، بار ديگر در نظر بياوريم ، و بدانيم كه ممكن است نتيجهء تمحيص و آزمايش خداوندى نسبت به افراد در يك سطح نباشد ، و آن درجه كامل را فقط عده معدودى داشته باشند ، و درجه دوم و سوم در افراد بيشترى حاصل شده باشد ، و ظهور حضرت ، خود زمينه مساعدى باشد براى رشد درجات اخلاص اشخاص كه عدهاى بعد از ظهور به نتيجهء مطلوب برسند .
( 3 ) و به هر حال در هر آن و لحظهاى ، اين احتمال وجود دارد كه آن تعداد كافى براى تشكيل حكومت وجود پيدا كرده و شرايط ظهور آماده گردد و در نتيجه ظهور واقع شود ، و احتمال تحقق شرط براى انتظار ظهور فورى ، كافى
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 381
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٣٨١