غيبت كبرى مىباشد و اينكه آيا با مردم روبرو مىشود ؟ چه وقت ؟ به آنان چه مىگويد ؟ روش عملى آن حضرت در برابر عموم جوامع انسانى و در برابر پيروانش و شيعيانش چگونه است و با مخالفانش چگونه رفتار مىكند ؟ اوقات شريف آن حضرت در طول قرنها و سالهاى پياپى غيبت چگونه مىگذرد ؟ آيا ازدواج فرموده است ؟ آيا فرزندانى دارد يا خير ؟ در صورتى كه آن حضرت ازدواج نفرموده است ، آيا امكان ازدواج براى آن حضرت وجود دارد ، و چه وقت ازدواج خواهد كرد ؟ سپس آيا مىتوان هنگام ظهور آن حضرت را حدس زد ، و نشانههاى نزديك ظهور چيست ؟ و نشانههايى كه در اخبار آمده است ، كدام يك درست و كدام نادرست است ؟ و اسلوب جامعى كه بتوان توسّط آن ، صحت نشانهها را شناخت ، چيست ؟ و پرسشهاى گوناگون بسيار ديگرى كه در اين زمينه مطرح است .
( 1 ) گرچه پاسخ پارهاى از اين سؤالات را در پرتو رواياتى كه از معصومين - عليهم السلام - رسيده است و نيز از اخبار كسانى كه به ديدار آن حضرت مشرّف شدهاند ، مىتوانيم بيابيم ، ولى پاسخ برخى ديگر در روايات نيامده است و يا اگر چيزى هم وارد شده است ، پيچيده و مجمل مىباشد و يا به صورتى است كه دليل عقلى يا شرعى بر بطلان و فساد آن اقامه شده است و نمىتوانيم آن را بپذيريم .
( 2 )
عوامل دشوارى بحث
: مىتوانيم پيچيدگى و غموض را در اين مبحث در موارد زير خلاصه كنيم :
( 3 ) عامل اوّل :
نخستين عامل ، نارسايى و يا نبودن دليل شايسته است براى پاسخ برخى از اين سؤالات مانند اشاره به مكان و روش زندگى و مشخّص كردن شيوه عملى عمومى حضرت در مقابل ديگران . . . همانگونه كه به زودى خواهيم ديد .
( 4 ) عامل دوم :
برخى از رواياتى كه نقل مىكنيم ، در مقابل ، دليلى بر بطلان آنها اقامه شده است ، و قواعد عقلى و يا شرعى بطلان آنها را اثبات مىكند . و اين به سبب