قرينهاى است بر صحّت آن .
( 1 ) قرينه دوم : بعضى از اين روايات در زمانى كه صادر و يا ثبت شده با نظام موجود حاكم در معارضه بوده است ، همچون فرمايش رسول خدا - صلوات اللّه عليه و آله - كه مىفرمايند : « گروهى از امّت من خواهند آمد كه شراب مىنوشند ولى اسم ديگرى بر آن مىگذارند . » اين عمل روش عدّهاى از خلفاى اموى و عباسى بود كه شراب را به نام « طلى » يا « بختج » ، يا « فقاع » مىنوشيدند ، و شراب را تا اندازهاى كه سكرآور نباشد تجويز مىكردند .
( 2 ) قرينه سوم : تعدادى از اين روايات پيش از آنكه اتفاق افتاده باشد در كتابها ثبت شده است ، و در زمانهاى بعد امّت اسلامى بر اثر دورى از تعليم اسلام مرتكب آن كارها شدهاند ، اين گونه روايات را هر كس كه تعدادى از حوادث منقوله در آنها را استقراء نمايد ، تصديق خواهد كرد ، و ما برخى از آنها را متذكر شديم .
( 3 ) علاوه بر قرائن موجود ، مضمون برخى از اين روايات به صورت مكرر در احاديث ديگر نيز آمده بود كه خود قرينهاى بر صحت خواهد بود ، و روايات را از خبر واحد بودن خارج ساخته است و اين خود از مرجحات سندى است .
و شما نيز ملاحظه كرديد كه برخى از اين حوادث در روايات متعددى ذكر شده و مقصود ما نيز همان حوادث مكرره است .
( 4 ) برخى ديگر از اين روايات از نظر لفظ هم به حد تواتر و يا استفاضه رسيدهاند ، همچون روايت « يملأ الأرض قسطا و عدلا كما ملئت ظلما و جورا » . اين روايت را با اسناد مختلف شيعه و سنى نقل كردهاند ، كه برخى از آنها را ما متذكر شده و برخى را نياورديم . آية اللّه شيخ لطف اللّه صافى در كتاب منتخب الاثر ، بيش از صد و بيست طريق براى اين روايت ذكر كرده است . « 90 »
و امّا مضامينى از اين روايات كه داراى اين قرائن و خصوصيات نيستند ، مقتضاى اصل سختگيرى سندى اين است كه آنها را كنار گذاشته و علمش را
هامش
( 90 ) منتخب الاثر / 247 .