قرار گيرند ، صفوف نماز جماعت در هم فشرده شود و دلها با يكديگر اختلاف داشته باشد ، قراردادها و عهد و پيمانها شكسته شده و وعده خدا نزديك گردد ، زنها با همسرانشان در تجارت و دادوستد به خاطر حرص بر دنيا شريك گشته ، و صداى فاسقان بلند شود ، و صحبت آنان شنيده گردد ، پيشوا و فرمانرواى مردم ، پستترين آنان باشد ، از بدكار به خاطر ترس از بدى و زيانش پرهيز شود ، دروغگو تصديق گشته و خيانتكار امانتدار گردد ، و زنان آوازهخوان در مجالسى آورده شوند ، و مردها به زنان و زنان به مردان نسبت داده شوند « 80 » ، شاهد بدون آنكه از وى بخواهند بر امرى شهادت دهد ، و شخصى ديگر براى اداى حقّى بدون اينكه حقيقتى را بداند ، بر آن گواهى دهد ، « 81 » مسائل اسلامى نه به خاطر اسلام بررسى و تفقه شود ، مردم كار دنيا را بر كار آخرت ترجيح دهند ، پوست ميش را بر دل « ذباب » ( مگس ) پوشند « 82 » ، دلهايشان از مردار متعفنتر و بدبوتر و از تلخترين ميوهها - كه صبر باشد - تلختر است . »
( 1 ) در اين مورد اخبار و روايات طولانى فراوان است ، و دوست دارم كه حديث ذيل را با اينكه طولانى است ، لكن چون در موضوع كتاب كه بررسى تاريخ غيبت كبرى است سند مهمّى به حساب مىآيد نقل كنم .
( 2 ) 6 ) در كتاب منتخب الاثر « 83 » از تفسير صافى از تفسير قمى از ابن عباس روايت شده است كه گفت :
« در حجة الوداع در خدمت رسول خدا بوديم ، و با آن حضرت مراسم حج را انجام مىداديم . حضرت حلقه در خانه كعبه را گرفته و روى به ما كرد و فرمود : آيا شما را از علائم روز قيامت خبر بدهم ؟
هامش
( 80 ) در متن عبارت كلمهء « نسبت » است ولى ممكن است « تشبهت » باشد يعنى همانند سازند .
( 81 ) نصّ عبارت اخير حديث در منتخب الاثر / 428 چنين است : « و يشهد الشاهد من غير أن يستشهد و شهد الآخر قضاء لذمام لغير حقّ عرفه . » و ترجمه نيز بر اساس همين عبارت انجام گرفته است .
( 82 ) در منتخب الاثر عبارت روايت « قلوب الذئاب » است يعنى پوست ميش به تن مىكنند در حالى كه قلب گرگ دارند .
( 83 ) منتخب الاثر / 432 .