مقصود روايات گذشته را بهتر مىفهميم ، كه چگونه در پى آزمونهاى الهى بعضى از اشخاص كه در گذشته عقب افتاده بودند ، به پيش مىافتند ، و يا بالعكس برخى از كسانى كه قبلا بسى پيشرفت داشتند ، به پس مىروند و مىفهميم كه چگونه مىشود كه بعد از امتحان ، گروهى پديد مىآيند كه عهد و پيمان خود را شكسته و نسبت به امانت و تعهدى كه داشتهاند خيانت مىورزند ، و در مقابل گروهى ديگر را مىبينيم كه فتنهها و آشوبها به آنها زيانى نزده ، از آزمايشها سرفراز بيرون آمده و بر تمام مشكلات چيره شده ، ظلم و ستم با تمام نيرومنديش بر آنها پيروز نگشته ، و دنيا با تمام ظواهر فريبندهاش نتوانسته آنان را بفريبد ، با تمام اندكى و قلّت نفرات - همچون سبوس گندم ، و يا سرمه چشم و يا نمك غذا - كه نسبت به فزونى جمعيّت روى زمين چندان هم به حساب نمىآيند ، در عين حال پيروزمندانه از بوته آزمايش سرفراز بيرون مىآيند . و اين معناى همان روايت است كه فرمود : « تا شقى و بد فرجام گردد آن كس كه شقى خواهد شد ؛ و به سعادت دست يابد ، آنكه سعيد مىگردد » .
و نيز فهميديم كه عامل آزمايش و امتحان و غربال شدن مردم ، همان رويدادهاى مرتب و پياپى است كه در زمينه ظلم و ستم و فريبكارى در جامعه پديد مىآيد .
( 1 )
قسم ششم : اخبارى كه از وقوع نمونههايى از انحراف و تجاوز و گناه و پليدى در جامعه اسلامى خبر مىدهد :
( 2 ) 1 ) بخارى از انس روايت كرده است كه حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله - فرمود :
« از جمله نشانههاى قيامت آن است كه علم برداشته شده ، و جهل پاى بر جا مىشود ، شراب نوشيده شده ، و زنا آشكار مىگردد » « 74 » .
و در حديث ديگرى با اين لفظ نقل كرده است : « جهل پديدار شده ، و زنا
هامش
( 74 ) صحيح بخارى 1 / 30