دگرگونى ذاتى و جوهرى در درون يك شخص به وجود مىآورد كه خداوند از آن آگاه است .
( 1 ) اين مطلب با ذكر دو مقدّمه روشن مىشود :
مقدّمهء نخست : هر انسان عاقل و مختارى براى خويش داراى ديدها و جهتگيريها و نقطه نظراتى است و در برابر هر رويدادى كه در زندگى خود با آن رويارو مىشود ، مواضع و آرايى ويژه دارد . موضع و موقف آدمى - در اقدام به عملى يا ترك آن - و نيز آراء و نظريّات سلبى و ايجابى او ، به طور طبيعى از ديدها و نقطه نظرهاى عقلى و فرهنگى و اعتقادى او سرچشمه مىگيرد . بنابراين در صورتى كه اين ديدگاهها ثابت بماند ، موضع فرد نيز تغييرى نمىكند ، و متقابلا در صورت دگرگونى ديدگاهها ، موضع او نيز در برابر تمام رخدادهاى زندگى دگرگون مىشود .
( 2 ) همچنين حوادث گوناگون در دگرگون كردن ديدگاههاى انسان اثرى بزرگ دارد ، تا چه رسد به تأثير در موضعگيريها او . و بدين روال است كه فرد جوان و بىتجربه ، خبره و مجرّب مىگردد ، و انسان باتجربه حكيمى پخته و فهيم و . . .
( 3 ) ميزان تأثير رويدادها وابسته به درجه اصالت و اساسى بودن آن است نسبت به زندگى يك فرد ، و اساسى بودن آن نيز نسبت به افراد مختلف است .
گاهى حوادث و رويدادها ديدها و جهتگيريهاى آدمى را عميق و ريشهدار مىسازد و برخى از اوقات بالعكس ؛ و گاهى نيز در آنها تغييرات سطحى پديد مىآورد . و پس از اين تغيير ديدگاه و بينش فرد ، طبيعى است كه موضع او نيز گونهاى ديگر مىشود ؛ تا آنجا كه گاهى از او انسانى ديگر به وجود مىآيد و يا در روش زندگى او تغييرات بزرگ و كوچكى - متناسب با اهميّت رويدادها - پديد مىآيد . گاه مىشود كه شخص منحرفى به فردى معتدل تبديل مىشود و فردى معتدل به انسانى آگاه و بيدار . و بلكه گاهى بالعكس انسانى آگاه روشن به شخصى منحرف و كجرو مبدّل مىگردد و گاهى يك فرد معتدل از راه به در رفته ، ترسوها شجاع ، و افراد بىباك و متهوّر ترسو مىگردند ، و گاه كريمان بخيل ، و
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 319
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٣١٩