( 1 ) و قبلا دانستيم كه قانون آزمايش و امتحان عمومى است و تمام افراد انسانى را فرا مىگيرد ، و در تمام دوران عمر طولانى بشريّت پا به پاى او حركت مىكرده و هيچگاه از او جدا نشده است ، و قرآن مجيد نيز به صراحت در اين باره سخن گفته است ، آنجا كه فرمايد :
و
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ
حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ
. « 71 »
( 2 ) و نيز فرمايد :
لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ
. « 72 »
( 3 ) و همچنين فرموده است :
وَ لِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ
. « 73 »
اين قانون آزمايش وقتى با آمادگى براى روز موعود همراه شود ، سختتر و محكمتر خواهد شد ، آن آماده باشى كه احساس مسئوليت و درك فهم وظيفه سنگين را در مقابل تمامى گيتى و جهانيان به دنبال دارد .
( 4 ) و شايد بتوانيم چگونگى امتحان را از اين آيه شريفه به دست آوريم كه خداوند متعال مىفرمايد :
وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ
.
و آن اينچنين است كه آزمايش فقط براى آن نيست كه ديگران از حقيقت كار و واقعيّت آن آگاه شوند و در مقابل تاريخ و نزد ديگران مشخّص گردند - گرچه اين خود يكى از اسرار و رموز آن است - بلكه در واقع يك تحوّل و
هامش
( 71 ) آل عمران / 179 : بدين گونه نيست كه خدا مؤمنين را بر همين حالتى كه هم اكنون شما در آن هستيد رها كند ؛ تا اينكه ناپاك را از پاك جدا سازد .
( 72 ) انفال / 37 : تا خداوند آلوده را از پاك جدا سازد ، و تا برخى از ناپاكان را روى هم انباشته كرده آن را در جهنّم قرار دهد . و آنان زيانكارانند .
( 73 ) آل عمران / 141 - 142 : تا خداوند كسانى را كه ايمان آوردهاند بيازمايد و كافران را نابود كند . پنداشتهايد كه وارد بهشت خواهيد شد با اينكه هنوز خداوند پيكارگران و پايداران را نديده است .