( 1 ) 2 ) و همو نيز روايت كرده است :
« بعد از من خودخواهيهايى شديد و امورى ديگر پيش خواهد آمد كه آنها را نمىپسنديد و ناخوش داريد . » « 54 »
( 2 ) 3 ) شيخ صدوق در كتاب كمال الدين حديثى را از رسول خدا - صلوات اللّه عليه و آله - نقل كرده است ، كه در آن حضرتش در پاسخ سؤال از هنگام ظهور حضرت مهدى فرموده است :
« خداوند به من وحى كرد كه ظهور هنگامى خواهد بود كه علم از بين رفته و نادانى آشكار شود . . . و فرمانروايان كافر گشته و زمام امور به دست تبهكاران باشد و همكاران و همياران آنان ستمگران ، و انديشمندان و متفكّران و صاحب نظران آنان فاسقان و زشتكاران باشند . » « 55 »
( 3 ) 4 ) و در حديث ديگرى از قول امير المؤمنين - عليه السلام - چنين آمده است :
« و هوى و هوسها را پيروى كرده ، و خونريزى را سبك بشمرند ، حلم و بردبارى را ضعف و ظلم را مباهات و فخر بدانند ، فرماندهان ، تبهكاران ؛ و وزيران ، ستمگران باشند . » « 56 »
( 4 ) 5 ) و در حديث ديگرى از حضرت صادق - عليه السلام - نقل شده است :
« و ديدى كه فرمانروايان با كافران نزديك شده و از نيكوكاران به دور باشند . و ديدى كه واليان در احكام و قضاوتها رشوه بگيرند و به استقبال افزون طلبى روند . » « 57 »
هامش
( 54 ) صحيح مسلم 6 / 17 .
( 55 ) كمال الدين / 251 .
در جملهء « اذا رفع العلم و ظهر الجهل » كه قبلا نيز اين مضمون در ضمن فصل مستقلّى توضيح داده شده ، احتمال ديگرى نيز هست و آن اين است كه بگوئيم هنگامى كه علم بالا رود و اوج گيرد و تمام آنچه بشر نمىدانسته و فكر مىكرده كه مىداند آشكار گردد ، و جهل او از حال تركيب به بساطت برسد و بداند كه نمىداند ، اين دوره دوران شكوفائى علم و بالا رفتن سطح علوم مردم است كه در اين صورت مقصود از علم و جهل ، علم و جهل به تمام مسائل و حقائق زندگى باشد . و در عين حال منافات ندارد كه در همين حالت حكومتها فاسد و فاسق باشند ، چنان كه اين وضع را امروز مىبينيم . ( مترجم )
( 56 ) منتخب الاثر / 427 از كتاب الخرائج و الجرائح .
( 57 ) منتخب الاثر / 429 .