معنى بر خلاف ظاهر رواياتى است كه مىگفت : حضرت مرده و هلاك گشته و معلوم نيست در كدام درّه به سر مىبرد ؛ زيرا مقصود از ظاهر اين عبارات آن است كه او در بعضى از درهها و بيابانها از دنيا رفته است .
( 1 ) ما كسى را كه قائل به اين سخن باشد و يا اين احتمال را بدهد نيافتيم ، علاوه بر اينكه اين سخنى است بسيار دور از احتمال و ذهن مردم ؛ زيرا كسانى كه معتقد به غيبت حضرت مهدى مىباشند ، آن را ناشى از اراده و قدرت خداوند دانسته و طبق برنامهريزى كلّى الهى مىدانند ، همانگونه كه خداوند وجود مقدّس آن حضرت را در طول دوران بسيار دراز غيبت از تمام خطرات حفظ كرده ، در آينده نيز نگهدارى فرموده و از هرگونه بليّه و آفتى حفظ خواهد كرد تا در رستاخيز بزرگ براى اقامه عدل و داد ، برنامه و هدف الهى را برآورده سازد « 52 » و شايد اين دو سخن اخير - قول سوم و چهارم - در سالهاى آينده پديد آيد ، مخصوصا كه اگر دوره غيبت صدها و يا هزاران سال ديگر - خداى ناكرده - بخواهد طول بكشد .
( 2 )
قسم چهارم : رواياتى كه بر انحراف حكام و فرمانروايان ممالك اسلامى [ دلالت دارد ]
و فسق و فجور آنان و انحرافشان از تعاليم اسلامى دلالت مىكند .
( 3 ) 1 ) يكى از رواياتى كه به طور واضح و روشن گوياى اين حقيقت مىباشد ، روايتى است كه مسلم در كتاب صحيحش از حضرت رسول - صلوات اللّه عليه و آله - روايت كرده است ، كه آن حضرت فرموده است :
« بعد از من پيشوايانى خواهند آمد كه به هدايت و راه من هدايت نگشته و به سنت من رفتار نمىكنند ، و به زودى در بين آنان مردانى به پا خواهند خاست كه دلهايشان قلوب شياطين است در بدنهاى انسانى . » « 53 »
هامش
( 52 ) با توجّه به توضيحى كه در مورد معناى روايت در پاورقى بحث اوّل تمهيد آغاز كتاب آمد ، طرح مطالب اخير تحت عنوان قول چهارم وجهى نخواهد داشت . ( مترجم ) .
( 53 ) صحيح مسلم 6 / 20 .