انگيزه پيدايش اين عقيده را شناختيم كه چگونه عقيده رسمى درباره خلافت عباسى بعد از حضرت عسكرى بر اين مطلب قرار گرفت و موجب گرديد كه جعفر كذاب روى تمام اموال و ما ترك حضرت عسكرى - عليه السلام - دست بگذارد و تصرف كند .
( 1 ) و امّا اين عقيده كه حضرت مهدى اصلا متولد نشده است و در آينده متولد خواهد شد و زمين را پر از عدل و داد خواهد كرد ، اين مطلب عقيده برادران اهل سنت ما مىباشد ، كه با وجود پذيرش اصل اعتقاد به ظهور حضرت مهدى و هماهنگى با عقيده شيعيان دربارهء برپايى دولت حقه حضرت مهدى ، معتقدند كه آن حضرت در آينده متولّد خواهد شد .
( 2 ) قول دوم : آن حضرت متولد شده ، ولى از دنيا رفته است . طرفداران اين عقيده به دو گروه تقسيم شدهاند :
( 3 ) گروه اوّل : كسانى كه گمان مىكنند حضرت محمّد بن الحسن العسكرى - عليه السلام - از دنيا رفته و مرده است . برخى از متأخّرين طرفدار اين نظريّهاند ، همچون شيخ محمّد بن احمد سفارينى اثرى حنبلى ، در كتاب لوائح الانوار البهيّه ، وى در اين كتاب گويد :
« و امّا پندار شيعيان كه اسم آن حضرت محمد بن الحسن ، و او فرزند امام عسكرى مىباشد سخنى بيهوده است ، زيرا محمّد بن الحسن مرده و از دنيا رفته ، وارث او را جعفر عمويش برده است . » « 49 »
( 4 ) اين قول را مصادر و مدارك تاريخى ابتدايى تمام فرق اسلامى مردود دانسته و آن را نفى كردهاند . و امّا تاريخنويسان شيعه همچون شيخ نعمانى و شيخ صدوق و شيخ طوسى و شيخ مفيد و كسانى كه در خط آنها حركت كرده و با آنها هم عقيده بودهاند ، همچون مسعودى و يعقوبى ، وضعشان در اين مسأله روشن است ؛ زيرا آنان ولادت و غيبت حضرت مهدى را به صراحت اثبات كرده و همچون ديگر دانشمندان شيعه در اين باره سخن گفته و اظهار نظر كردهاند و
هامش
( 49 ) لوائح الانوار البهيّه 2 / 68 .