پاسخ : اين گونه برداشت و فهم ، دليل بر انحراف فكرى مطالعه است . زيرا غيبت با ظهور منافات دارد و معنايى براى ظهور در غيبت نيست ، و درحالىكه غايب است نمىشود ظهور كند . بلكه مقصود از جملهء « يظهر فى الثانية » اين است كه حضرت مهدى - عليه السلام - بعد از پايان يافتن دوران غيبت دومين ظهور مىكند . و اين معلوم و روشن است .
( 1 ) سؤال سوم : در بعضى از اين روايات اين جمله آمده بود كه : براى صاحب اين امر دو غيبت است كه در يكى به سوى خانوادهء خود برمىگردد . اين جمله دلالت مىكند بر اينكه حضرت در ضمن غيبت صغرى به سوى خانوادهء خود برمىگردد . معناى اين چيست ؟
پاسخ : در كتاب اوّل از اين مجموعه « 34 » گفتيم كه حضرت مهدى - عليه السلام - در دوران غيبت صغرى در شهر سامرا ، در خانه پدر خويش سكونت داشته و طبيعتا - همانگونه كه در اين خبر آمده است - همانجا منزل خانواده و اهل بيت آن حضرت محسوب مىشد .
و احتمال دارد كه مقصود اين باشد كه غيبت حضرت از حيث كيفيّت ، در ضمن غيبت صغرى شديد نبوده است ، بلكه مانند خروج از منزل و بازگشت به آن بوده است . و از اينجا است كه در مقايسه با غيبت كبرى ، در متن روايت چنين آمده است كه : « و در غيبت ديگر گفته مىشود : هلاك شده است ، معلوم نيست در كدام درّه راه مىپيمايد . »
( 2 ) سؤال چهارم : در آنچه گذشت ديديم كه شيخ مفيد مىگفت : « امّا غيبت كوتاه ، از آغاز تولّد آن حضرت ، تا پايان دوره نمايندگى و سفارت ميان آن حضرت و پيروانش ، بوده است » . و ابن صبّاغ نيز همين سخن را گفته است . در صورتى كه در كتاب اوّل « 35 » خوانديم كه آغاز غيبت صغرى ، روز رحلت امام حسن عسكرى - عليه السلام - پدر بزرگوار حضرت مهدى - عليه السلام -
هامش
( 34 ) تاريخ الغيبة الصغرى / 543 .
( 35 ) تاريخ الغيبة الصغرى / 4 .