زشتشان ، كمبود در ارزاق ايجاد شد ؛ زيرا بديهى است كه هيچگاه هيچ كشورى در حال جنگ و زير سايهء درگيرى و نبرد با دشمن به وضع اقتصادى مطلوب و مناسبى دسترسى پيدا نخواهد كرد .
( 1 ) اين گرفتارى و بيچارگى غمبار با هلاك « فرمانرواى جنايتكار » - يعنى طغرل بك - بر طرف شد و هلاك و نابودى او موجب سرور و خشنودى دل پرهيزگاران و نيكان گرديد . و اگر تاريخ را به خوبى مطالعه كنيم و بدانيم كه نظير آن اوضاع آشفته گرانيها و وباهاى آن زمان در طول دوران حكومت سلجوقيان ديگر پيش نيامده است ، آنگاه معناى بر طرف شدن اندوه و پريشانى را با مرگ طغرل به خوبى مىفهميم .
( 2 ) نكتهء سيزدهم :
فرمايش حضرت : « كسانى كه از گوشه و كنار دنيا به حجّ مىروند ، به تمام آرزوها و اهداف خود مىرسند و هر چه مىخواهند در دسترس آنها وجود خواهد داشت . و ما را در آسان نمودن حجّ آنان بر طبق دلخواهشان برنامهاى است كه با انسجام و نظم ظاهر مىگردد . »
اين عبارت ، اخبار و پيشبينى راستينى است از اينكه بعد از آن دشواريها در مسأله حج ، آسايش و آسودگى دست داد و مشكلات حل گرديد . و حجاج بيت اللّه از هر گوشه و كنار مىتوانستند به راحتى به زيارت خانه خدا بروند .
( 3 ) اين پيشگويى را كه در اين نامه آمده است به خوبى مىتوان تصديق كرد .
زيرا با اينكه چندين سال رفتن به مكّه دشوار بود ، لكن بعد از سال 419 ديگر هيچگونه مشكلى نقل نشده ، بلكه راهها امن و حاجيها به راحتى مىتوانستند به مكّه مشرف شوند و اين پيشگويى راستين بعد از ده سال به تحقق پيوست .
و امّا اينكه اين رفاه و آسايش بر اثر كوششهاى حضرت باشد امكان دارد ، زيرا ما مىدانيم كه حضرت در قبال مسائل و رويدادهاى اجتماعى بىتفاوت نيست و احساس مسئوليّت مىكند ، مخصوصا بر طبق نظريّه خفاء عنوان . وقتى خود اين نامه دلالت بر آن دارد كه حضرت براى سهولت و آسان شدن زيارت خانه خدا كارهايى انجام داده ، اين خود يك سند تاريخ خواهد شد ، و به عنوان
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 192
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص١٩٢