خراسان يمين الدوله محمود بن سبكتكين انجام مىگرفت . « 20 »
( 1 ) 3 - بين فرق اسلامى نيز حوادثى تأسف بار اتفاق مىافتاد . علت اصلى اين رويدادها آن بود كه از ابتداى تأسيس دولت آل بويه در فارس و عراق ، و دولت آل حمدان در حلب ، حكومت به دست شيعيان افتاده بود ، و آل بويه در تعيين جانشين براى خليفه و تعيين وزير سيطره و دخالت داشتند . آنها به پيروان خود در اقامهء شعائر و انجام مراسم مذهبى ، در اعياد و وفيات ، آزادى كامل داده بودند ، و اين اثر خوبى در روحيهء پيروان ساير مذاهب نداشت و چون حكومت به دست آنها نبود و نمىتوانستند توقّع داشته باشند كه فرمانروايان شهرها از اين گونه تظاهرات شيعيان جلوگيرى به عمل آورند ، لذا خود مردم پيروان ساير فرق ، براى ممانعت شيعيان اقدام مىكردند و به خصوص چون با كمال تأسف شيعه نيز از آن آزادى سوء استفاده كرده و به طرفدارى از شئون ملّى و قومى خود پرداخته و كارهايى مىكرد كه باعث ناراحتى ديگران مىشد ، لذا در ايّام مناسبتهاى عمومى درگيريها و جنگهاى سختى بين فرق اسلامى روى مىداد . و اى كاش همگى احساس مسئوليّت كره ، برادرى اسلامى خود را حفظ مىكردند و كارهايى كه انجام گرفت روى نمىداد و آنچه كه اتفاق افتاد ، صورت نمىگرفت .
البته تا وقتى كه آل بويه قدرتى داشتند ، ساير مذاهب نمىتوانستند چندان كارى كنند ، لكن با ضعف و از هم پاشيدگى قدرت آنها در زمانى كه تاريخ آن را بررسى مىكنيم ، مجال تلافى براى آنان بدست آمد .
( 2 ) در اينجا نمىخواهيم درباره حوادث و رويدادهاى آن دوره سخن به درازا بكشد ؛ همين اندازه كافى است كه بدانيم : در بغداد ، در روز عاشوراى سال 406 حوادث تأسفبارى روى داد « 21 » و نيز در سال بعد در شهر واسط « 22 » و در شمال آفريقا به طورى كه تاريخ گوياى آن است « 23 » شيعيان را قتل عام كردند .
هامش
( 20 ) كامل 7 / 310 .
( 21 ) كامل 7 / 281 .
( 22 ) كامل 7 / 295 .
( 23 ) كامل 7 / 294 .