براى اين اهداف شخصى ، از جهات گوناگون ، هم امكان دارد و هم صحيح است و هم با قواعد عمومى سازگار مىباشد :
( 1 ) جهت اوّل : حضرت كارهاى مفيد اجتماعى خود را با شخصيّت حقيقى خود و يا در پوشش عنوانى بدلى انجام مىدهد و قبلا روش ويژه حضرت را گفتيم و تذكّر داديم كه براى حفظ سلامتى و رعايت حالت غيبت ، اين گونه كار انجام دادن بهتر است و دست حضرت باز است و مىتواند مكررا و به طور گسترده به رفع نيازمنديهاى شخصى افراد بپردازد ، بدون اينكه آن اشخاص متوجه شوند كه اين كار از سوى حضرت بوده است و لذا در هيچ جا از قول آن حضرت نقل نكردهاند .
( 2 ) جهت دوم : احتمال بدهيم - البته در اين گونه موارد همان احتمال كافى است - كه حضرت در طول دوران غيبت كارهاى بسيارى را انجام داده ، لكن تمام اخبار و روايات آن به دو جهت به ما نرسيده است :
1 - حضرت خود به ديگران دستور مىدهد كه قضيه را كتمان نموده و جايى نقل نكنند ، زيرا يا غيبت متوقف بر اين كتمان است و يا به طور كلّى مصلحت آن برنامهء اصلاحى بر اختفاء مىباشد .
2 - كارهاى شخصى كه مربوط به يك فرد است ، به خودى خود بيشتر مورد نقل و روايت قرار مىگيرد تا كارهاى اجتماعى . نوعا انسان كارهايى را كه به سر خودش آمده و خودش مورد نظر بوده ، بيشتر به آن توجه دارد و براى اين و آن نقل مىكند تا كارهايى كه براى مردم اتفاق افتاده است . مخصوصا از ديدگاه راويان مخصوص اين روايات كه به تمام مسائل از زاويه خاص و ويژه منافع شخصى مىنگرند و مصالح مخصوص خود را در نظر مىگيرند ، و اصولا نوع افراد انسان در همين تنگناى خود خواهيها قرار گرفته و اين حالت تا روز ظهور حضرت بقية اللّه از انسانها گرفته نمىشود « 4 » و لذا كارهاى اجتماعى در نظر اين راويان
هامش
( 4 ) البتّه بايد در نظر داشت كه در ايّام ظهور دولت حقّه حضرت نيز اين حالت بطور جبر و به صورت غير اختيارى از انسان گرفته نمىشود ، لكن تحت تربيت و ارشاد حضرت در بسيارى افراد اين حالت خودخواهى از بين مىرود ، در عين حال باز افرادى خودخواه وجود خواهند داشت ( مترجم )