باقر - عليه السلام - كه فرمود :
« بسيار دور است ، بسيار دور است ، فرج ما روى نخواهد داد ، تا وقتى كه غربال شويد و سپس غربال شويد - اين جمله را سه بار فرمود - تا اينكه خداوند متعال تيرهها را از بين ببرد و صافها را نگاه دارد » .
و مانند فرمايش حضرت صادق - عليه السلام - :
« به خدا سوگند همانا از يكديگر جدا مىشويد ، به خدا سوگند همانا آزمايش خواهيد شد ، به خدا سوگند همانا غربال خواهيد شد همچون غربال شدن روان « 20 » از گندم » .
( 1 ) اين قبيل اخبار و روايات بسيارند كه بر قانونى الهى كه به جهت آن غيبت كبرى روى داده است دلالت مىكنند و اين يك قانون همگانى براى تمام افراد انسانى است و نمىشود آن را براى عدّهاى مخصوص و يا جامعه خاصى استثناء زد ، و دانستيم كه اختفاء و پنهانى از ديدههاى مردم ، با امتحان و تمحيص منافات دارد و مستلزم اين است كه اين قانون عمومى شامل آن جامعهء پنهان نشود .
بنابراين اخبارى كه دلالت بر تمحيص و تصفيه مىكنند ، وجود جامعهاى را كه مشمول مضمون آنها نشود ، نفى مىكنند .
( 2 ) گروه دوم شامل رواياتى است كه دلالت دارند بر سكونت حضرت مهدى - عليه السلام - در اماكن ديگر ، غير از آنجا كه در آن دو روايت آمده است .
مانند مدينه منوّره ( چنان كه در يك روايت بود ) و در صحراها و بيابانهاى خشك ( در روايتى ديگر ) . ما ، اگر چه اين روايات را مورد اشكال قرار داديم ، ولى توانائى معارضه و مقابله اين دو روايت مورد بحث ، نمىتوانيم ناديده بگيريم و اين دو نيز مىتوانند در بىاعتبار ساختن آن دو روايت ، با مجموعه روايات ديگر متعارض ، شركت داشته باشند . علاوه بر اين روايات ديگرى نيز وجود دارد كه دلالت بر سكونت حضرت در اماكنى ديگر دارند و فعلا نيازى به ذكر آنها نيست .
( 3 ) گروه سوم اخبار و روايات بسيارى است كه دلالت دارند بر مشاهدهء
هامش
( 20 ) گياهى است كه غالبا ميان گندم مىرويد و دانه آن شبيه دانه گندم است ولى از آن كوچكتر مىباشد و اگر خورده شود ، خواب مىآورد . ( مترجم )