آنان دستور داد تا همان كارى كه سپاهيان يزيد با مدينة النبى - صلّى اللّه عليه و آله - كردند با دمشق بكند ، يعنى سه روز شهر را بر آنان مباح ساخت و اجازهء هر كارى را به سپاهيان داد « 1 » و در اين كار با برادر همكيش خود « يزيد » به رقابت برخاست . مسلمانان اسير چنين خلفايى بودند كه به ناحق بر آنان مىتاختند و خوار و حقيرشان مىكردند .
اينها برخى از قيامهاى آن عصر است كه نتيجه گسترش ظلم ، ستم و عدم ثبات سياسى است ، زيرا قيام و شورش ملى معمولا ناشى از اين عوامل مىباشد .
چيرگى تركان بر حكومت
از مهمترين عوامل فساد ادارى و سياسى در دستگاه حكومت عباسى در زمان امام حسن عسكرى - عليه السّلام - تسلط تركان بر حكومت و بازى كردن با سرنوشت آن بود . كرسى خلافت عباسى تابع نظر و خواستهء آنان بود هر كه را مىخواستند به خلافت مىگماشتند و هر كه را نمىخواستند معزولش مىساختند .
تمام نيروهاى حكومتى و قوانين در دست آنان بود و تركان در حقيقت حكومت و خلافت مىكردند . خلافت به نامى پوچ بدل شده بود و خليفه را ياراى دخالت در امور دولتى نبود . وظايف كاملا تفكيك شده بود ، تركان حكومت مىكردند و خليفه به خوشگذرانى و فرورفتن در لهو و لعب و مسخرگى مىپرداخت . معتمد عباسى طى ابياتى ناتوانى خود را در برابر تركان چنين بيان مىكند :
« آيا اين عجيب نيست كه كسى چون من از كمترين بهره محروم باشد و
هامش
( 1 ) - مرآة الزمان ، ج 6 ، ص 169 .