اختصاص بيت المال به عباسيان
عباسيان درآمدهاى دولتى را در اختيار خود گرفته هر مقدار را كه مىخواستند براى خود و بستگان خويش برمىگرفتند . درآمد روزانه محمّد بن سليمان يكصد هزار درهم بود « 1 » ! و هنگامى كه هلاك شد ميراث كلانى بجا گذاشت كه هارون الرشيد از آن شصت هزار درهم براى خود برداشت « 2 » .
مورّخان مىگويند : آن قدر اموال به سوى « خيزران » ( از زنان حرم ) سرازير شد كه درآمد و بهرهء او از آنها به يكصد ميليون و شصت هزار درهم رسيد . برخى از نويسندگان اين مبلغ را معادل نصف خراج سرزمين خلافت آن روزگار و دو سوم درآمد « راكفلر » در قرن ما مىدانند !
يكى از همسران متوكل به نام « قبيحه » يك ميليون و هشتصد هزار دينار گرد آورده بود و مادر « مقتدر » در اوج دارندگى و ثروت بود « 3 » . ابن جوزى در بارهء او مىگويد : اموال بيشمارى داشت كه بهرهء سالانه زمينهايش يك ميليون دينار بود « 4 » .
خلفاى عباسى بستگان خود را غرق ثروت و امكانات كردند . هارون الرشيد در ميان عموها و ديگر بستگانش آن قدر دارايى و زر و پول تقسيم كرد كه هرگز قبل از او خليفهاى چنين نكرده بود « 5 » . و منصور دوانيقى به هر يك از عموهايش يك ميليون درهم بخشيد « 6 » . افراد خاندان عباسى رشد و گسترش
هامش
( 1 ) - الوزراء و الكتاب ، ص 250 .
( 2 ) - النجوم الزاهرة ، ج 2 ، ص 75 .
( 3 ) - نشوار المحاضرات ، ج 1 ، ص 293 .
( 4 ) - المنتظم ، ج 6 ، ص 253 .
( 5 ) - النجوم الزاهرة ، ج 2 ، ص 65 .
( 6 ) - الكامل في التاريخ ، ج 6 ، ص 319 .