كه به صورت بعدى ( درجه دوم ) به حساب مىآيند يعنى زمان و مكان و آنهائى كه مشابه با درجه دوم هستند مثل خلاء و ملاء و امورى كه نهايت ندارند ، مىباشند ؛
« اما آن دسته كه امور مخصوصه بهريك از آن طبائع است ، بعضى در بيان امورى است كه وجود خارجى ندارند و برخى در بيان اشياء موجوده مىباشند ؛
آنچه نسبت به اشيائى كه وجود ندارد ، از دو مقالهاى كه بنام : كتاب السماء و العالم » « 1 » است مىتوان آموخت ؛
« كتابهائى كه در اشياء موجوده است دو دسته مىباشند : دسته اول در علوم عمومى و دسته دوم در علوم خصوصى است . آن دسته كه در علوم عمومى است قسمتى در استحالات و قسمتى در حركات است ؛
« اشياء مستحيل را در كتاب « الكون و الفساد « 2 » » و قسمت حركات را در دو مقالهء آخر كتاب « السماء و العالم » بيان نموده است ؛
« اما در مورد امور و اشياء خاصه ، قسمتى در امور بسيطه و بعضى در امور مركبه است .
آنچه در بسايط است در كتاب « الاثار العلويه » « 3 » نگاشته و آنچه در امور مركبه است قسمتى از آن در توصيف كليات اشياء مركبه و پارهاى در توصيف اجزاء اشياء مركبه مىباشد ؛
« كليات مركبه را در كتابهاى « الحيوان » « 4 » و « النبات » « 5 » و آنچه در وصف اجزاى مركبات است در كتابهاى « النفس » « 6 » و « الحس و المحسوس » « 7 » و « الصحة و السقم » و « الشباب و الهرم » ( جوانى و پيرى ) نوشته است ؛
هامش
( 1 ) -Le Ciel et le Monde( 2 ) -Traite de la Generation et de la corruption ( De Generatione et Corruptione )( 3 ) -( La Meteorologie ) ( Meteorologica )( 4 ) -L'Histoire des animaux ( Hsitoria Animaliun )( 5 ) -Les Plantes( 6 ) -Traite de l'Ame ( De Anima )( 7 ) -Les Sens et les Sensibles ( De Sensus et de Sensibili )