» المقالات » تأليف سعد بن عبد الله اشعرى ( در گذشتهء 301 ه - . ) و در كتاب « فرق الشيعه » تأليف نوبختى ( درگذشتهء 310 ه - . ) و همچنين در « مقالات الاسلاميين » تأليف على بن اسماعيل ( درگذشتهء 330 ه - . ) كه همهء آنان قبل از كشّى و ابن قولويه بودهاند ، نقل گرديده است ، لكن با اين تفاوت و امتياز كه آنان همه با يك روشن وسياق و بدون سند نقل نمودهاند ، ولى در رجال كشّى به صورتهاى مختلف و با سند وارد گرديده است ، لكن با اين تفاوت و امتياز كه آنان همه با يك روش و سياق و بدون سند نقل نمودهاند ، ولى در رجال كشّى به صورتهاى مختلف و با سند وارد گرديده است . كه ما آن را به خواست خدا ، در فصل بعدى بررّسى خواهيم كرد .
اين روايات از همين رجال كشّى كه « معرفة الناقلين » نام دارد ، به كتابهاى ديگر شيعه نيز راه يافته و منتشر گرديدخ است ، زيرا شيخ طوسى ( در گذشتهء 460 ه - . ) همين رجال كشّى را تلخيص نمود و آن را « اختيار معرفة الرجال » ناميده است . و همين كتاب امروز در دسترس ما و متداول و معروف است .
و باز احمد بن طاووس ( در گذشتهء 673 ه - . ) كتاب خود ( حل الاشكال ) را به سال ( 644 ه - . ) تأليف كرد و در آن كتاب ، عبارات پنج جلد رجال نام بردهء زير را گرد آورده است :
1 ) رجال شيخ طوسى .
2 ) فهرست سيخ طوسى .
3 ) اختار رجال كشّى تأليف شيخ طوسى .
4 ) رجال نجاشى در گذشتهء سال 450 ه - . .
5 ) و كتاب الضعفاء كه منسوب به ( ابن عضائرى ) در گذشتهء بعد از 400 هجرى است .
و پس از ابن طاووس ، دو تن از شاگرداناش از وى پيروى نمودند ، و عين آنچه را كه استادشان ابن طاووس در كتاب خود آورده ، آنان نيز در كتابهاى خود نقل نمودهاند . يكى از اين دو ، علامهء حلّى ( درگذشتهء 726 ه - . ) است در كتاب رجال خود به نام « خلاصة الاقوال » ، و ديگرى ابن داود در كتاب رجال خود كه در سال 707 نگاشته مىباشند . پس از اين ها ، مرحوم شيخ حسن بن زين الدّين عاملى ( درگذشتهء 1011 ه - . ) اختيار رجال كشّى را از كتاب « حل الاشكال » ابن طاووس جدا نموده و « تحرير
عبدالله بن سبأ و ديگر افسانه هاى تاريخى — صفحة 611
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص٦١١