ما مىبينيم آيا آفريدهء خداست ؟ و چنين خيال مىكردند كه ساختگى است . « 1 » ابو جعفر ، پس از نقل اين روايت مىگويد : اين كه ما گفتيم از داستان ابله و فتح آن با آن چه اهل تاريخ و روايات صحيح گفتهاند مخالف است ، بلكه فتح ابله در زمان عمر به سال 14 از هجرت بوده و به فرماندهى عتبة بن غزوان انجام گرفته است .
چنانچه ملاحظه مىشود در اين داستان ، سيف ، هم سال وقوع و هم نام فرمانده و هم نام خليفهء وقت را عوض كرده و علاوه بر اين ، مطالبى گفته است كه جز او كس ديگر آنها را نقل نكرده است .
و از جمله تحريفات سيف ، سال تأسيس شهر بصره است . طبرى در اين مورد مىگويد : بنا به گفتهء مدائنى در سال 14 هجرى ، عمر بن خطاب ، عتبة ين غزوان را به بصره فرستاد . . . ولى سيف چنين گمان كرده كه شهر بصره ، در سال 16 ه - . به وجود آمده است . « 2 » و همين جريان را ابن كثير ، نقل نموده و همان جا اشاره نموده است كه در تعيين سال وقوع اين قضيّه ، سيف با ديگران اختلاف دارد . « 3 » و از جملهء تحريفات سيف ، واقعهء يرموك « 4 » است . ابن كثير در تاريخ خود مىگويد : واقعهء يرموك ، در ماه رجب از سال 15 هجرى اتّفاق افتاد . چنانچه عقيدهء اين دسته از دانشمندان تاريخ است : ليث بن سعد و ابن لهيعه و ابو معشر و وليد بن مسلم و يزيد بن عبيده و خليفة بن خيّاط و ابن كلبى و محمّد بن عائذ و ابن عساكر و شيخ ابو عبد الله ذهبى حافظ . و امّا سيف بن عمر و ابو جعفر بن جرير را عقيده بر اين است كه در سال 13 ه - . بوده است و ما در اين جا تاريخ اين واقعه را در سال 13 معيّن نموديم تا از طبرى پيروى كرده باشيم « 5 » و همين اختلاف را در جاى ديگر در حوادث سال 13 ه - . نوشته و سپس گفته است : ابن عساكر گويد : آن چه صحيح است همين است . « 6 »
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 556 .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ص 89 .
( 3 ) . تاريخ ابن اثير ، ج 7 ، ص 47 و 48 .
( 4 ) . يرموك بيابانى است در طرف شام . . . معجم البلدان .
( 5 ) . تاريخ ابن كثير ، ج 7 ، ص 61 .
( 6 ) . تاريخ ابن اثير ، ج 7 ، ص 4 .