ابو حنيفه گويد : چون مرد مسلمانى مرتد شد ، بايد اسلام را به او پيشنهاد كرد و سه روز مهلتاش داد ، زيرا ظاهراً چنين است كه شبههاى بر دل او راه يافته و بر ماست كه آن شبهه را زايل كنيم و يا خود او احتياج به تفكّر و انديشه دارد تا حق بر وى آشكار شود . و اين كار بدون مهلت دادن ، انجامپذير نيست . پس اگر مرتد مهلت بطلبد ، بر امام لازم است كه او را مهلت دهد و در شرع اسلام مدّتى كه بتوان در آن مدّت نسبت به موضوعى تأمّل و فكر كرد ، سه روز معيّن شده است ، چنانچه در باب معاملات نسبت به اختيار فسخ دربارهء شرط معامله و ديدن كالا ، سه روز مهلت داده شده است . بنا بر اين به مرتد هم بايد سه روز مهلت داد . « 1 » بعضى از فقهاى مالكى چنين مىگويند : مرتد چه بنده باشد و چه آزاد ، و چه زن و چه مرد ، واجب است كه سه روز و سه شب او را از ارتدادش توبه بدهند ، ابتداى اين سه روز از روزى است كه ارتدادش ثابت شده است نه از روزى كه كافر شده ، و البتّه در اين سه روز بايد گرسنه و تشنه نماند ، بلكه از ثروت خودش خوردنى و آشاميدنى جهت او تهيّه و در اختيارش بگذارند بدون اين كه شكنجه و آزارش رسانند هرچند توبه نكند . « 2 » و امام شافعى گويد : مرتد را چه مرد و چه غير مرد ، واجب است كه توبهاش دهند ، چه ، او به خاطر اسلام ، محترم بود و شايد شبههاى بر او روى داده باشد كه ممكن است زائل گردد و بعضى گفتهاند : سه روز مهلتاش مىدهند . « 3 » و امام احمد بن حنبل گويد : هركه از اسلام مرتد شود ، از مرد و زن و سنّش به حدّ بلوغ رسيده و ديوانه نباشد ، بايد سه روز او را به اسلام دعوت نمايد . « 4 » گذشته از اين فتاوى ، اصولًا سزاوار نيست مسلمانى را كه در گفتار و يا كردارش احتمال كافر شدن و نشدن هر دو مىرود ، كافر شمرد ، مگر آن كه همان مسلمانان آن
هامش
( 1 ) . در حاشيهء كتاب مبسوط ، تأليف شمس الدين سرخسى طبع قاهره سنه 1324 ه - . سه روز تعيين مىكند ، ج 10 ، ص 98 - 100 .
( 2 ) . باب « رده و احكام آن » از شرح كبير ، تأليف در دير طبف بولاق سنه 1319 ، ج 4 ، ص 270 ؛ حاشيه دسوقى ، ج 4 ، ص 267 .
( 3 ) . از باب « رده » حاشيه بجرمى در شرح نهج ، طبع بولاق سنه ، 1309 ه - . .
( 4 ) . كشف القناع على متن الاقناع طبع قاهره ، سنه 1319 ه - . ، ج 4 ، ص 100 - 105 .