بيان آيه 145
تفسير :
وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ
- يعنى هيچ نفسى و جاندارى جز به اجازه خدا نخواهد مرد مثل آيه شريفه
( ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها )
يعنى نبود براى شما كه شاخه درختش را برويانيد كه معنى و مراد اينست ( ما كنتم لتنبتوا شجرها يعنى درختش را شما نرويانيديد ) و تفنن در عبارت براى اينست كه روياندن تحت اختيار بشر نيست و در آيه اخبار به اين مطلب است كه مرگ جز با اجازه خدا نخواهد بود و اين سخن تسليت مؤمنان است بمرگ پيغمبر كه اين نيز به اجازه خداست و هيچكس پس از مرگ او نبايد از دينش برگردد و بر اين امر عذرى ندارد .
و گفتهاند اين سخن تحريك بر جهاد است كه مسلمين چون بدانند كه بىاجازه خدا نميميرند از جنگ هراس به خود راه ندهند كه جهاد اجل نرسيده را جلو نيندازد و ترس و فرار از جهاد مرگ رسيده را عقب نياندازد . در معنى جملهء باذن اللَّه دو احتمال است :
1 - بعلم خدا .
2 - بامر خدا .
ابو على جبايى گويد : در آيه دلالت است كه هيچكس جز خدا بر موت قدرت ندارد چنان كه بضد مرگ يعنى حيات قدرت ندارد و گرنه ( مرگ باذن خدا است ) معنى نداشت .
كِتاباً مُؤَجَّلًا
: يعنى خداوند براى هر زندهاى مدتى معين از حيات و مرگى معين مقدر كرده كه جلو و عقب نخواهد شد .
و گفتهاند : يعنى حكم لازم و مبرم و حتمى است .