يكديگر در ميگذرند و اختصاص به خدا ندارد جواب اينست كه گناهانى را كه موجب استحقاق عقاب است نمىبخشد مگر خداوند و همچنين خداوند گناهان كبيره را مى - بخشد و تقصيرهاى ما نسبت بهم در قبال آنها ناچيز است .
وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا
: يعنى بر گناه ادامه ندهند و ملازم گناه نشوند .
حسن گويد : اصرار بر گناه اينست كه مردم معصيت را انجام دهند و از آن توبه نمايند و اين معنى نزديك بمعنى اول است و اين گفته كافى نيست بر اينكه توبه مجرد استغفار باشد با اصرار بر گناه زيرا استغفار مؤثر است در صورتى كه اصرار بر گناه نباشد و از پيغمبر اكرم ( ص ) روايت شده كه : هيچ گناهى با اصرار بر آن صغيره نيست و هيچ گناهى اگر استغفار ( و توبه واقعى ) شود كبيره نيست : يعنى گناهان كبيره با توبه و استغفار به حال كبيره بودن باقى نميماند و صغيره با اصرار بر آن به حال صغيره باقى نميماند .
در تفسير ابن عباس آمده كه اصرار بر گناه يعنى آرامش و عادت يافتن دل بگناه و آن اينست كه گناهكار توبه و استغفار را به كلى ترك گويد .
وَ هُمْ يَعْلَمُونَ
: در اين جمله چند وجه محتمل است :
اول : يعنى مىدانند خطاست و به خطا بودن آن نيز توجه دارند و در حال فراموشى و سهو و غفلت نباشند زيرا خداوند گناهانى را كه بنده از روى فراموشى و غفلت انجام دهد ميبخشايد اگر چه از آنها بعينه توبه نكند ( از جبايى و سدى ) .
دوم : بر دليل گناه بودن آن واقفند زيرا اگر از گناه بودن آن بىخبر باشند و راهى هم به دانستن نداشته باشند گناه از ايشان برداشته است مثل كسى كه از روى نادانى با مادر رضاعى خود تزويج كند كه گناهى بر او نيست - و اينست معنى قول ابن عباس و حسن .
سوم : يعنى ميدانند كه خداوند است كه بخشايش گناهان بدست اوست .
أُولئِكَ
: اشاره است بمتقيان كه اوصافشان گذشت .
جَزاؤُهُمْ
: پاداش ايشان بر اعمال و توبه .