3 - بسوى هجرت ( باسلام و پيغمبر ) - از ابى العاليه .
4 - بسوى تكبير اولى ( نماز ) - از انس بن مالك .
5 - بسوى انجام اوامر الهى ( از سعيد بن جبير ) .
6 - بسوى نمازهاى پنجگانه ( از يمان ) .
7 - بسوى جهاد ( از ضحاك ) .
8 - بسوى توبه ( از عكرمه ) .
وَ جَنَّةٍ
- يعنى بسوى بهشتى كه
عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
- در معنى اين جمله اختلاف است و چند قول آمده :
1 - يعنى عرض آن بپهناى آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه است كه پهلوى هم جمع شده باشند ( يعنى مجموع اينها ) - از ابن عباس و جبايى و بلخى .
و علت اينكه اينجا عرض بهشت را ذكر كرده نه طول آن را زيرا طول از عرض بزرگتر است و وقتى بزرگى عرض معلوم شد بزرگى طول بطريق اولى معلوم است و در ذكر طول اين مطلب نيست .
2 - يعنى قيمت آن به اندازه ارزش همه آسمانها و زمين است و گويند : « عرضت هذا المتاع للبيع » يعنى اين متاع را براى فروش عرضه كردم و از آن عظمت قدر و گرانى آن را قصد كنند كه هيچ چيز نميتواند ارزش آن قرار گيرد ( از ابى مسلم اصفهانى ) اين وجه لطيف است جز اينكه در آن تعسف و دشوارى است .
3 - مراد از عرض وسعت و عظمت آنست نه عرض اصطلاحى مقابل طول و عرب هر چيزى را كه خواهد بوسعت توصيف كند بعرض توصيف مىكند . امرؤ القيس گويد :
بلاد عريضة و ارض اريضة يعنى شهرهاى پر وسعت و پهناور و سرزمينى خرم ( در اين شعر عريض بمعنى وسيع آمده و در فارسى هم معمولا پهناور مشتق از پهنا : بمعنى وسيع است ) و ذو الرمه گويد :