از راه ذلت دادن نيست بلكه براى اينست كه با اين گرفتاريها و نداريها در آخرت ( كه زندگى جاويد و ابدى و حقيقى است ) گراميشان بدارد و آخرين درجه جلال و عزت را به آنها عطا فرمايد .
بِيَدِكَ الْخَيْرُ
- تنها بدست تو است همه خيرات و خوبيها . ( ال ) در الخير براى جنس است ( و معنى مطلق ميدهد ) يعنى همه و جنس خيرات بدست تست و از ناحيه تست .
علت اينكه در اين آيه فقط از خير اسم برده و شر را ياد نكرده ( با اينكه شرها نيز همه بدست او مىباشد ) اين است كه آيه براى ترغيب و توجه مؤمنان بخداست و در چنين حال و براى چنين منظورى جز ذكر خير شايسته نيست و ترغيب و توجه مردم فقط در خير و بسوى خير خواهد بود و بس .
إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
- ( تو بر همه چيز توانايى ) يعنى تو بر همه اشياء دست توانا دارى و هيچ چيز ترا عاجز نتواند كرد و بر ايجاد چيزهايى كه هنوز بوجود نيامده و نيز بر نابود ساختن آنچه وجود يافته قادرى و همچنين ميتوانى موجودات فانى شده را باز گردانى .
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
- در معنى اين آيه دو قول است :
1 - از شب ميكاهد و مقدار كم شده را بروز افزون ميسازد و از روز ميكاهد و مقدار كم شده را بشب افزون ميسازد . اين قول از ابن عباس و مجاهد و عموم مفسرين است .
2 - داخل مىكند هر يك ( از روز و شب ) را در ديگرى به اينكه آن را عوض دومى و بجاى دومى ميآورد و اين قول ابى على جبايى است .
وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ
- ( زنده را از مرده بيرون ميآورى ) يعنى : زنده را از نطفه بيرون ميآورى كه نطفه مرده است بدليل گفته خداوند ( مرده بوديد زنده ساختيم شما را ) « 1 »
وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ
- ( و مرده را از زنده بيرون ميآورى ) يعنى نطفه مرده را از انسان زنده ميسازى و همچنين است آوردن مرغ از تخم مرغ و تخم مرغ از
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 28 .