امتم بر آنها پيروزى خواهند يافت . پس اى مسلمانان شما را مژده باد .
مسلمانان از اين گفتار خدا را سپاس گفتند كه وعدهاى راست بما داده شد و خداوند وعده داد ما را كه پس از تنگى و سختى يارى و پيروزى بما عنايت فرمايد .
ولى منافقان گفتند آيا از اين آرزوهاى پوچ و وعدههاى باطل كه بشما ميدهد تعجب نميكنيد كه بشما ميگويد كه از مدينه و يثرب كاخهاى حيره و مدائن كسرى را مىبيند و فتح آنها را بشما وعده ميدهد در حالى كه شما از ضعف و عجز خندق ميكنيد و قدرت مبارزه و مواجهه با دشمن نداريد پس ( در اين موقع ) قرآن نازل شد كه :
وَ إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ . . .
يعنى چون منافقان و آنان كه دلشان مريض است ( به مرض كفر و نفاق ) ميگويند خدا و رسولش جز وعده دروغ بما نميدهند . و بعد
( قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ . . . )
را نازل فرمود چون خداوند سبحان كيدها و نقشههاى اهل كتاب را برسول اكرم ياد كرد طريق احتجاج و بحث با ايشان را بوى باز نمود كه در هنگام سؤال و جواب با ايشان چگونه پاسخ دندانشكن بايشان دهد و در اين باره ميفرمايد :
قُلِ
- ( بگو ) اى محمد ( ص )
اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ
- يعنى اى آنكه مالك هر ملك ( يعنى دارايى ) و هر ملك ( يعنى سلطنت ) هستى كه هر مالكى جز تو در مسير نيستى قرار دارد و هر پادشاهى غير از تو فنا مىپذيرد .
زجاج گويد يعنى : مالك همه بندگان و آنچه دارا هستند .
و نيز گفتهاند يعنى : مالك امر دنيا و آخرت .
مجاهد و سعيد بن جبير گويند : مالك نبوت .
تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ
- يعنى بهر كه خواهى سلطنت دهى . در اينجا جملهاى محذوف و در تقدير است تؤتى الملك من تشاء ان تؤتيه يعنى بهر كه خواهى پادشاهى دهى پادشاهى ميدهى .
وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ
- و سلطنت را باز مىستانى از هر كس بخواهى يعنى