مباح مىشود .
ريّانى گويد : آنچه به نظر من ميرسد اينست كه قول خداوند
( اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ )
به اين مقصود باشد كه در هر حال اعم از حال امن يا خوف حق را به پا داريد . و اشكال جبايى بر نسخ آيه وارد نيست زيرا عقلا مانعى ندارد كه خداوند اول واجب كرده باشد كه بهر حال و در هر حال از خدا بترسند و واجب را ترك نكنند و بعد ترك واجب را در زمينه خوف بر جان مباح كرده باشد ( و همين مطب نسخ آيه است ) چنان كه در جاى ديگر فرموده
« إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ »
: يعنى . . . كسى كه در حال اكراه خلاف حق بگويد ولى دلش مؤمن باشد اشكال ندارد .
وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
- در سوره بقره درباره اين جمله گفتيم مراد اينست كه اسلام را ترك نكنيد و بر آن پايدار باشيد تا آن دم كه مرگ شما در رسد .
به ظاهر نهى از مرگ نموده بجاى اينكه نهى از ترك اسلام نمايد ( و فرموده نميريد مگر مسلمان ) يا اينكه مرگ حتمى و غير اختيارى است ولى در واقع مراد نهى از ترك اسلام است و اين امر از اينروست كه نكند مرگ فرا رسد و دستشان از بازگشت باسلام كوتاه گردد . در اينجا كلامى را از راه استعاره در موضع كلام ديگر نهاده و بجاى آن به كار برده .
و از حضرت امام صادق عليه السلام روايت شده كه انتم مسلمون يعنى مسلّمون يعنى تسليم و منقاد باشيد در برابر آنچه پيغمبر « ص » آورده است .
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ
- يعنى به آن چنگ زنيد . و گفتهاند : يعنى بريسمان اسلام چنگ زنيد و از تمسك به ديگر چيزها امتناع و خوددارى كنيد .
در معنى حبل اللَّه چند قول گفته شده :
1 - حبل اللَّه مراد قرآنست - از ابى سعيد خدرى و عبد اللَّه و قتاده و سدى و بطور مرفوع روايت شده . « 1 » 2 - مراد دين اسلام است ( از ابن عباس و ابى زيد ) .
هامش
( 1 ) حديث مرفوع حديثى است كه رواة آخر سند ذكر نشده باشد و بيواسطه از معصوم نقل شده باشد .