كدام بود ؟ فرمود : مسجد الحرام . سپس بيت المقدس .
لَلَّذِي بِبَكَّةَ
- گفتهاند : بكه يعنى مسجد و مكه يعنى همه حرم كه بيوت مسجد الحرام را هم شامل است ( از زهرى و ضمرة بن ربيعه ) و مروى از حضرت باقر ( ع ) .
و گفتهاند بكه بطن مكه است ( از ابى عبيده ) و گفتهاند بكه موضع خانه و محل طواف بيت است و مكه اسم شهر است و اكثر بر اين قولند .
گفتهاند بكه همان مكه است و عرب گاهى ميم را به با تبديل مىكند ( از مجاهد و ضحاك )
مُبارَكاً
- يعنى پر خير و بركت و گفتهاند مبارك است چون دائماً در آن عبادت مىشود و حتى نقل است كه طواف آن هرگز منقطع نميشود .
و گفتهاند مبارك است چون ثواب عبادت در آن مضاعف است ( از ابن عباس ) و حديثى طويل در اين باره نقل شده و گفتهاند : چون گناهان در آن بخشوده مىشود - و ممكنست به همه اين معانى باشد و با هم منافاتى ندارند .
وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ
- در آن موجبات دلالت و هدايت بسوى خداست كه بعضى از آنها عبارت است از :
1 - هر جبارى كه خواسته يا بخواهد آن را ويران كند و مورد تجاوز قرار دهد هلاك شده و خواهد شد چنان كه اصحاب فيل شدند .
2 - با وجود سگ و گرگ زيادى كه در آن سرزمين است آهوى فراوان در آن زندگى ميكنند و بعلاوه آهوان آن بخلاف هر جاى ديگر از درندگان آنجا هرگز هراس ندارند .
3 - آن همه سنگريزه كه با رمى حجاج جمع مىشود محو ميگردد و گرنه بايد كوهها از سنگريزه جمع شده باشد .