بيان آيه 91
لغت :
1 - ملء : در اصل ملأ است بمعنى پر و لبريز و ملأ اشراف ( كه باشراف ملأ گويند ) به همين معنى است چون هيبت و جلالت ايشان چشمها را پر مىكند و ملأ اسم است براى مقدارى كه پر مىكند و ملأ مصدر است .
2 - فديه : بدل از هر چيز براى بر طرف كردن اذيت و ضرر از آن و فديهء اسير به همين معنى است زيرا كشتن و اسارت را از او بر طرف مىكند .
فداء : با همزه ممدوده است اگر فا مكسور باشد و با الف مقصور ( فدا ) است اگر ( فا ) مفتوح باشد مىشود ( فدى لك ) و ( فداء لك ) و افتداء باب افتعال از فديه است .
معنى و مقصود :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ
: يعنى در حال كفر بميرند .
فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ
أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً
: يعنى مقدار گنجايش زمين از زر .
وَ لَوِ افْتَدى بِهِ
: اگر آن را بعنوان عوض ( خود و عذاب ) بذل كنند و معنى و مراد اينست كه اگر كافرى كه بكفر خود معتقد است اگر چه اظهار ايمان نمايد انفاق و بخشش او هر چند زياد باشد برايش سودى نبخشايد يعنى موجب ثواب براى او نخواهد بود .
گفته شده : مراد اينست اگر در آخرت براى او قدرت چنين كارى و بذل چنين مالى باشد از او پذيرفته نخواهد شد .
قتاده گويد : روز قيامت كافر را بياورند و به او گويند آيا در اينجا ميتوانستى به اندازه گنجايش زمين طلا بپردازى كه از عذاب نجات يا بى نميپرداختى ؟ ! جواب گويد آرى .
انس نيز اين را از پيغمبر ( ص ) روايت كرده است .
أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ
: معناى اين جمله گذشت .