بيان آيه 79 - 80
لغت :
1 - بشر بر كم و زياد هر دو گفته شود و بمنزله مصدر است مثل خلق كه بيك نفر خلق و بشر گفته شود و به افراد هم گفته شود و اينكه مصدر بكم و زياد هر دو گفته شود از اينروست كه جنس فعل مىباشد و حكم اسم جنس را دارد ( و اسم جنس مشترك بين يك و بيشتر است ) .
2 - ربانى : رب ( و تربيت كننده ) كه مردم را اداره مىكند به اينكه تدبير و اصلاح آن را انجام ميدهد .
گفته شود : فلان رب امره ( اسم فاعل ربّان ) : يعنى تدبير و اصلاح امر او كرد .
وزن فعلان ( مثل ربّان ) بيشتر از باب ( فعل يفعل ) آيد .
و عالم را ربّانى گويند چون با علم خود كار را اصلاح و تدبير مىكند و گفتهاند ربانى يعنى كسى كه داراى علم رب يعنى علم دين است كه اضافه ( علم رب ) به صورت ربانى تغيير كرده چنان كه در اضافه به بحر ( بحرانى ) گويند و به بزرگ لحيه ( لحيانى ) گويند و لذا به صاحب علم دين كه به آن امر كرده ربانى گويند .
شأن نزول :
گويند ابا رافع قرضى يهودى و رئيس وفد نجران ( جمعى كه بر پيغمبر وارد شدند ) گفتند يا محمد آيا دوست دارى ترا بپرستيم و خدا بدانيم . فرمود معاذ اللَّه كه جز خدا كسى مورد پرستش قرار گيرد و خداوند مرا بچنين چيزى كه مىگوييد مبعوث و مأمور نكرده خداوند اين آيه را در اين مورد فرستاد ( از ابن عباس و عطاء ) و گفتهاند درباره نصاراى نجران آمده ( از ضحاك و مقاتل ) و گفتهاند مردى گفت يا رسول اللَّه ما ترا سلام ميكنيم هم چنان كه به ديگران سلام ميكنيم آيا بر تو سجده نكنيم ؟ فرمود هيچكس جز خدا نبايد سجده شود و جز براى