بيان آيه 67 - 68
لغت :
دربارهء اصل يهود و نصارى و حنيف در سورهء بقره بحث كرديم .
اولى بر وزن افعل ( افعل التفضيل كه برترى را مىرساند . ) تثنيه و جمع ندارد زيرا معناى فعل را در بر ندارد و معنى اينكه اين كار از ديگر كارها بهتر است يعنى براى انجام دادن شايستهتر مىباشد و زيد اولى است از ديگران يعنى بر حالت و كيفيتى است كه به آن حال از ديگران سزاوارتر است .
اتباع : رفتن شخصى يا چيزى بدنبال شخص يا چيز ديگر ( نه بطور اتفاق ) بلكه از نظر پسند روش و طريق او . مثل مدلولى كه بدنبال دليل ميرود و راه او را مىپيمايد و يا از نظر صحت مثل اوست كه اگر دليل صحيح باشد مدلول نيز بواسطه صحت او صحيح است و همچنين است مأمومى كه راه امام را مىپيمايد .
تفسير :
سپس خداوند يهود و نصارى را تكذيب مىكند و ميفرمايد :
ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا
: ( ابراهيم يهودى و نصرانى نبود ) خدا ابراهيم را از ايندو نام تنزيه مىكند اين هر دو صفت مذموم است كه قرآن و اجماع بر آن دلالت دارد و اين سخن نيز دليل است كه موسى هم يهودى نبود و عيسى هم نصرانى نبود و دين واقعى در نزد خداوند اسلامست . و يهوديت ملتى هستند كه از شرع موسى منحرف شدهاند و ملت نصرانيت هم از شرع عيسى انحراف جستهاند و ايندو صفت مذموم است كه بر ايندو فرقه گمراه گفته شده و قرار گرفته .
وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً
( ولى حنيف بود ) حنيف يعنى مايل از باطل به حق . يعنى ابراهيم از اين هر دو دين و همهء اديان ديگر جدا و مايل باسلام بود ، و گفتهاند حنيف يعنى در دين خود مستقيم بود .