اغلب اين مجموعههاى ادبى به زبانهاى فارسى و تاجيكى نوشته شدهاند . علاوه بر اين كتبى كه در آسياى ميانه گردآورى شدهاند ، شامل آثار متفاوتى به زبانهاى ازبكى و آذربايجانى نيز مىباشد ، و مجموعههايى كه در ايران گردآورى شدهاند ، گاه داراى آثار نظم و نثر به زبانهاى كردى ( شاعران دو زبانه 27
No
) ، به زبانهاى آذربايجانى ( 11
No
) ، به زبانهاى تركى ( شاعران دو زبانه 7 ، 4
No
) ، ازبكى قديم [ چغتايى ] ( شاعر عليشير نوايى ، 1
No
) و گويشهاى محلى نيز مىباشند .
مجموعههاى ادبى جلد دهم نسخهء خطى دربردارنده دوره زمانى از اواسط قرن پانزدهم ميلادى تا سال 1914 ميلادى مىباشد : قرن پانزدهم شامل 1 نسخه ، قرن شانزدهم شامل 4 نسخه ، ( سه نسخه آن داراى تاريخ مشخص مىباشند ) ، قرن هفدهم شامل 3 نسخه ( 1 نسخه آن داراى تاريخ مشخص مىباشند ) ، قرن هجدهم شامل 11 نسخه ( 4 نسخه با تاريخ مشخص ) ، قرن نوزدهم شامل 32 نسخه ( 11 نسخه با تاريخ مشخص ) ، قرن بيستم ميلادى شامل 7 نسخه ( 3 نسخه با تاريخ مشخص ) مىباشد . از سوى ديگر ، تاريخ اتمام مجموعه ادبى ، آخرين تاريخ نگارش شده در كتاب ثبت گرديده است . بدين ترتيب تاريخهاى پيشين موجود در توصيف نسخهء خطى به عنوان تاريخ اتمام مجموعه ذكر نگرديده است .
مجموعههاى گردآورى شده در ايران ، شامل دوره تاريخى از دهه 70 قرن پانزدهم ( 1
No
) تا سال 1914 ميلادى ( 54
No
) ، مجموعههاى گردآورى شده در آسياى ميانه شامل دوره تاريخى از سال 1529 ( 3
No
) تا اوايل قرن بيستم ( 58
No
) ميلادى ، مجموعههاى گردآورى شده در تركيه شامل دوره تاريخى از سال 1538 ( 4
No
) تا سالهاى 1704 - 1703 ميلادى مىباشند .
در واقع قديمىترين مجموعه ادبى در جلد دهم از « كاتالوگهاى نسخهء خطى موسسه شرقشناسى آكادمى علوم شوروى » داراى تاريخ 1529 ميلادى ( نسخه 860
C
- 3
No
) مىباشد ، اگر چه آغاز گردآورى مجموعه ادبى ديگرى تحت شماره ( 243 - 7
No
) قبل از نسخه شماره 3 يعنى سالهاى 51 - 1450 ميلادى شروع شده است ، اما تاريخ اتمام آن در اوايل قرن هجدهم ميلادى مىباشد . همچنين جديدترين مجموعه گردآورى شده در ايران ( نسخه 97
A
- 54
No
) در سال 1914 ميلادى به ثبت رسيده است .
برخى از اين مجموعههاى ادبى ، شامل آثار نظم كوتاه بسيار متنوعى ( قصيده ، غزل ، رباعى و غيره ) از آثار برجستهاى از شاعران گوناگونى مىباشد . به عنوان نمونه در نسخه 11
No
) 12
E
از 103 اثر ادبى متفاوت نمونههايى آورده شده است . به طور كلى در 57 نسخه خطى موجود در اين كاتالوگ ، از 314 اثر نثر و نظم مستقل فارسى ، نمونهها و توصيفاتى آمده است .
در جلد دهم از نسخهء خطى توصيف بياضها ، مجموعههاى ادبى ، بر اساس قوانين « طرح كلى توصيف علمى نسخهء خطى » به نگارش « ميكلوخا - ماكلايا » در سال 1953 ميلادى صورت گرفته است . اين طرح توسط ميكلوخا - ماكلاى با موفقيت براى چاپ اول تنظيم شده بود « 1 » . اين اصول براى توصيف نسخهء در چاپهاى بعدى نيز به صورت يك قانون باقى ماند . در برخى موارد ، تغييراتى نيز بر طرح كلى وارد شده است ، تا بتوانند ويژگيهاى مطالب نسخهء توصيف شده را مطابق با موضوع و محتواى خاص آنها منعكس نمايند « 2 » . در جلد حاضر نيز تغييراتى بر طرح وارد شده است ، زيرا اين امر به دليل ويژگى خاص مطالب نسخهء مورد توصيف مىباشد . به عنوان نمونه در برخى بندهاى طرح كه اغلب مربوط به توصيف قدمت سنجى نسخهء مىباشد ، ويژگى اصلى مجموعه ذكر مىگردد ، تا توجه محققان سريعا به مكان و زمان ايجاد مجموعه جلب گردد . سپس در هر توصيف ، همه اشعار هر شاعر در يك جا با يك نام يا تخلص و با اشاره به تعداد آنها ، سبكها و صفحات آنها ثبت گرديده است . همچنين در اين جلد بند « اطلاعات نويسنده » ذكر نگرديده است ، زيرا همانطور كه پيش از اين اشاره گرديد ، جلد دهم از نسخهء خطى شامل مجموعههاى ادبى از نويسندگان متفاوت مىباشد و نسخه خطى متعلق به يك شاعر خاص به ندرت يافت مىشود .
هامش
( 1 ) . نسخه اختصارات كتاب شناسى : ميكلوخا - ماكلاى را مشاهده كنيد .
( 2 ) . نسخه اختصارات كتابشناسى : بايفسكى ، واراژيكينا ، نيازوف و تومانوويچ را مشاهده كنيد .