خدا استعانت مىجوييم ، تا شيطان گمراهمان نكند و * ( اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ) * يعنى : اين است راه روشن و كسى كه در دنيا عمل شايسته كند ، بر راه راست قرار گرفته است و * ( صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) * يعنى : نعمتى كه پيش از ما به انبيا و صديقين داد . و ما با اين جمله از او مىخواهيم كه به ما هم بدهد و * ( غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) * يعنى : نه راه كسانى كه به جاى شكر كفران نعمت خدا كردند و لذا برخى به ميمون تبديل شدند و برخى به خوك ، و اينك از خدا مىخواهيم كه چون آنان بر ما خشم نورزد و اما * ( وَلَا الضَّالِّينَ ) * يعنى : تو و امثالت اى پرستندهء صليب ، پس از عيسى گمراه شدهايد ، ما از خدا مىخواهيم كه چون شما گمراه نگرديم .
( جواب سؤال دوم ) - اما آبى كه گفتى : نه از آسمان و نه از زمين است ، آبى است كه بلقيس براى سليمان فرستاد و آن را از عرق بدن اسبها در جنگ گرفته بود .
( جواب سؤال سوم ) - اما اينكه گفتى : تنفّس مىكند ولى روح ندارد ، صبح است كه مىدمد .
( جواب سؤال چهارم ) - اما عصاى موسى نامش « برينه » ( كهف ) بود و چون روح مىگرفت زياد مىشد و چون بىروح مىگشت ، نقص مىيافت ، ده ذراع طول داشت و از « عوسج » بود كه جبرئيل آن را از بهشت براى « شعيب » ( 1 ) آورد .
( جواب سؤال پنجم ) - اما جاريه يعنى : نخله كه در دنيا هم كافرى مثل تو دارد و هم مؤمنى چون من و در آخرت فقط از آن مؤمن است و ما از فرزندان آدم هستيم ( و برادريم ) و نخله در بهشت است ، نه در جهنم كه در نتيجه مال مؤمن است و خدا مىفرمايد :
هامش
( 1 ) يكى از انبياء بنى اسرائيل و پدر زن موسى بود ( م ) .