سؤال ديگر آبى كه نه از زمين است و نه از آسمان ؟
سوم چيزى كه تنفس دارد ولى روح ندارد ؟
چهارم اينكه عصاى موسى چه بود ؟ و نام آن چيست ؟ و طولش چه اندازه بوده است ؟ ! پنجم جاريهء بكرى كه در دنيا براى دو برادر است و در آخرت از آن يكى است ؟
هنگامى كه اين نامه به عمر رسيد و سؤالات را ديد ، جوابى نيافت ، لذا به امام عليه السّلام پناه برد و حضرت براى قيصر نوشت :
از على بن ابى طالب عليه السّلام داماد محمد صلَّى الله عليه و آله و سلَّم و وارث علم و نزديكترين خلق به او و وزير و صاحب ولايتش ، كه دستور داد مردم از دشمنانم برائت جويند ، نور چشم پيامبر صلَّى الله عليه و آله و سلَّم و همسر دخت و پدر فرزند او ، به قيصر پادشاه روم خدا را سپاس مىگويم ، كسى كه جز او خدايى نيست و داناى پنهانيها و فرستنده بركات است ، كسى كه خدا او را هدايت نمايد ، گمراه نمىگردد .
نامهات رسيد و عمر بن خطاب آن را برايم خواند ، ( جواب سؤال اول ) اما اينكه از « نام » خدا پرسيدى ، بدان كه شفاى هر دردى است و به دارويى رهنمون است ، و « رحمان » نامى است كه جز خدا به آن خوانده نشده ، اما رحيم ، يعنى : او نسبت به كسى كه گناه كرد و سپس بازگشت و ايمان آورد و عمل صالح انجام داد ، مهربان است .
اما * ( « الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ، ) * » سپاس ما نسبت به خداست ، زيرا به ما نعمت داده ، اما * ( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) * ، او در قيامت مالك مردم است و هر كسى كه در دنيا شككننده و جبّار باشد ، او را در آتش مىاندازد و هر كسى كه پيرو بود ، لغزشهايش را محو و با رحمت خود به بهشتش مىبرد ، اما * ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ ) * ، يعنى : ما او را ستايش مىكنيم و شريكى برايش قائل نيستيم * ( وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) * يعنى : ما از
إرشاد القلوب ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: الحسن بن محمد الديلمي
ص٢٨٢