اينك در ذيل اسامى گروهى از نحويانى را كه در كوفه ظهور كرده و در زمينه نحو جز آن كتابهايى تأليف كردند بيان مىكنيم . در ذكر اسامى آنها به مطالبى استناد مىجوييم كه ابوبكر محمد زبيدى اشبيلى متوفاى سال 379 ( ه . ق ) در كتابش طبقات اللغويين و النحاة فى المشرق و الاندلس از زمان ابى الاسود تا نزديكى روزگار مؤلف - چاپ ليدن - همچنين جلال الدين سيوطى در كتاب بغية الوعاة فى طبقات اللغويين و النحاة - چاپ مصر - سال 1326 ( ه . ق ) ذكر كردهاند :
1 - ابوالاسود دؤلى : ظالم بن عمر بن ظالم ، نخستين كسى بود كه علم نحو را بنياد نهاد و آن را از حضرت على ( ع ) فرا گرفت ، وى در شمار بزرگان تابعان و از ياران آن حضرت بود كه همراه وى در جنگ صفين حضور يافت ، ابوالاسود قضاوت بصره را عهدهدار شد و اولين كسى بود كه قرآن را نقطهگذارى كرد و سرانجام در سال 67 ( ه . ق ) با بيمارى طاعون فراگير جان سپرد .
2 - ابو جعفر رواسى : نامش محمد بن حسن بن ابى ساره و استاد كوفيان در نحو بود .
وى نخستين كسى بود كه از سوى كوفيان كتابى درباره نحو تأليف كرد . او استاد كسائى بود و در حدود سال 190 ( ه . ق ) درگذشت .
3 - معاذ بن مسلم هراء ، استاد كسايى بود و لباسهاى مندرس مىفروخت و در سال 187 ( ه . ق ) جان سپرد .
4 - ابوالحسن على بن حمزه معروف به كسايى ، هم پيمان خاندان اسد ، پيشواى كوفيان در علم نحو لغت و يكى از هفت قارى مشهور قرآن بود ، او را كسايى مىخواندند زيرا او در مكه با كسايى احرام بست . او در سنّ نوجوانى وارد كوفه شد . وى استاد فرزند رشيد عباسى بود و در سال 189 ( ه . ق ) در رى جان سپرد .
5 - ابو زكريا فراء يحيى بن زياد بن عبد اللّه باهلى ، او در علم و دانش سرآمد همه كوفيان بود و در سال 207 ( ه . ق ) در راه مكه وفات يافت .
6 - قاسم بن معن بن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن مسعود هذلى ، وى قاضى كوفه بود ، و در سال 175 ( ه . ق ) و به قولى 188 ( ه . ق ) درگذشت .
7 - على بن مبارك احمر ، مربى محمد امين فرزند هارون الرشيد عباسى ، وى به سال
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى ) — صفحة 531
مساهمون: سعيد راد رحيمى
ص٥٣١